Załącznik do uchwały nr XV/105/08	
								Rady Gminy Krzyżanów
								Z dnia 12.09.2008r.

STRATEGIA ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH 
W GMINIE KRZYŻANÓW 
NA LATA 2008 - 2013

		Zdj.1: Pałac w Krzyżanowie – obecnie siedziba Urzędu Gminy

	Spis treści 										           2
	Wstęp										                      3
        1. Diagnoza problemów społecznych występujących w gminie Krzyżanów	5							
1.	Położenie geograficzne, powierzchnia i podział administracyjny,		 urzędy, instytucje jednostki użyteczności publicznej, kultura 			oraz co warto zobaczyć								5
2.	Ludność										10
3.	Poziom zamożności społeczeństwa gminy 					14
4.	Rynek pracy										16
5.	Bezrobocie										17
6.	Grupy objęte szczególnym wsparciem						21

2.	Prognoza demograficzna gminy Krzyżanów do roku 2030			26
3.	Analiza SWOT										29
4.	Oczekiwane wskaźniki realizacji gminnej Strategii Rozwiązywania 	Problemów Społecznych								33
5.	Misja i cele gminy Krzyżanów w zakresie polityki społecznej			34
6.	Powiązanie celów strategii z innymi dokumentami strategicznymi 		gminy oraz dokumentami wyższego rzędu					45
1.	Plan Rozwoju Lokalnego Powiatu Kutnowskiego				45
2.	Strategia Rozwoju Województwa Łódzkiego					45
3.	Strategia Polityki Społecznej na lata 2008 – 2013				46
         7. Współpraca samorządu z organizacjami pozarządowymi			48
1.	Uwarunkowania współpracy							48
2.	Organizacje pozarządowe jako partner samorządu terytorialnego		50
3.	Zasady współpracy samorządu z organizacjami pozarządowymi		51
8.	System monitoringu i ewaluacji Strategii						53
9.	System wdrażania Strategii								55
1.	Zarządzanie i wdrażanie Strategii							55
2.	Instytucja koordynująca wdrażanie Strategii					56

WSTĘP

Od 1 maja 2004 r. obowiązuje nowa ustawa o pomocy społecznej, która zobowiązuje samorząd terytorialny do stworzenia Strategii Rozwiązywania Problemów  Społecznych.

Przed władzami samorządowymi na poziomie lokalnym oraz organizacjami pomocy społecznej, stoją do rozwiązania trudne problemy społeczne. Pogłębiające się dysproporcje w  dochodach rodzin, zjawiska związane z  ubóstwem, niedostatek materialny rodzin, problem egzystencji osób samotnych i starych oraz niepełnosprawnych – tworzą powiązany ze sobą blok problemów społecznych, które decydują o sposobie odczuwania jakości życia poprzez społeczność lokalną. 

Od skuteczności rozwiązywania problemów zależy funkcjonowanie  wspólnoty samorządowej jaką stanowi gmina. Rozwiązywanie problemów społecznych jest procesem długofalowym, dlatego wymagane jest strategiczne podejście, również na poziomie lokalnym, do zagadnień z zakresu polityki  społecznej. Wyrazem tego procesu jest  “Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych w gminie Krzyżanów na lata 2008 – 2013”. Wytyczenie strategicznych kierunków oparte jest na wnikliwej diagnozie problemów społecznych występujących w gminie Krzyżanów.

Określając horyzont czasowy strategii do 2013 roku brano pod uwagę okres realizacji projektowanej Strategii Polityki Społecznej Państwa (na lata 2008 – 2013). W latach tych odczuwane będą społeczne efekty wzrostu zatrudnienia na skutek rozwoju gospodarczego kraju, dokończona zostanie reforma systemu  ubezpieczeń społecznych oraz zmodyfikowany system zabezpieczeń społecznych. W perspektywie okresu ten czas pozwoli na osiągnięcie europejskich standardów socjalnych.

Za podstawowy priorytet polityki społecznej gminy uznajemy wyrównywanie szans rozwojowych dzieci i młodzieży. W obliczu przewidywanego starzenia się populacji niezbędne jest wykorzystanie potencjału młodego pokolenia. Podstawowym zadaniem jest praca na rzecz prawidłowego funkcjonowania rodziny, która umożliwi rozwój dzieci            i młodzieży ku niezależności życiowej. Inną sferą polityki jest zapewnienie równego dostępu do edukacji i kultury dzieciom i młodzieży ze środowisk  ubogich. Również dzieci     i młodzież niepełnosprawna napotyka na różnego typu ograniczenia. Skutki destrukcji systemu społecznego koncentrują się szczególnie na młodym pokoleniu. Niezwykle istotnym zadaniem jest prowadzenie profilaktyki zdrowotnej, promocji zdrowego stylu życia, nauki odnajdywania się w zmieniającej się rzeczywistości.
Cele określane w niniejszym dokumencie są zgodne z zasadami polityki społecznej. Zasady te muszą być brane pod uwagę przy określaniu wszelkich zadań dla realizacji Strategii. 

1.Zasada pomocniczości – Państwo pojawia się dopiero wtedy, gdy działania  na  “niższych szczeblach” okażą się niewystarczające.

2.	Zasada efektów odłożonych w czasie.

3.Zasada szerokiego zasięgu skutków, inaczej zasada promieniowania efektów.

4.	Zasada akceptacji społecznej – jeżeli działania władz budzą pozytywne emocje społeczne (np. Organizowanie wakacji dla dzieci czy rozrywek sportowych), efekt jest szybki. Jeśli natomiast władza lokalna musi zabiegać o akceptację swoich zamiarów, wówczas należy przygotować plan, który powinien zawierać:

–	wyjaśnienie celu podjętego działania,

–	jawności wszelkich poczynań,

–	poparcie uznanych w środowisku autorytetów,

–	akcję informacyjną poprzedzającą decyzje,

–	zaangażowanie do realizacji celu jak  największej liczby osób i instytucji,

–	obserwowanie, wskazywanie i podkreślanie pierwszych sukcesów,

–	ujawnianie trudności i ewentualnych niepowodzeń.

5.	Zasada kontroli społecznej – każda zbiorowość lokalna rozwija własny system “miar”, ocen, nakazów i zakazów, sankcji, a także uznania.

6.	Zasada aktywności, zaangażowania społecznego, polega na włączeniu w lokalne życie społeczne jak największej grupy mieszkańców. Przykładem są np. organizacje pozarządowe, skupiające rodziców dzieci niepełnosprawnych czy diabetyków.

7.	Zasada kompleksowości i sprzężenia zwrotnego – zmiany dokonywane w jednym obszarze życia zawsze powodują zmiany w innych jego dziedzinach, np. taki ciąg skutków: brak wykształcenia – brak pracy – brak dochodu – zasiłek – utrata poczucia wartości – niechęć do otoczenia – obniżenie poziomu życia, konflikty z rodziną – przestępczość, alkoholizm. Takie “ciągi” zdarzeń to częste schematy biografii podopiecznych pomocy społecznej.

1.	DIAGNOZA PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH WYSTĘPUJĄCYCH W GMINIE KRZYŻANÓW

1.1.	Położenie geograficzne, powierzchnia i podział administracyjny

Gmina Krzyżanów położona jest w powiecie kutnowskim, w północnej części województwa łódzkiego i graniczy z następującymi gminami:
–	od północy z gminą Oporów i miastem Kutno;
–	od wschodu z gminą Bedlno;
–	od zachodu z gminą Kutno i Witonia;
–	od południa z gminą Piątek i Górą Św. Małgorzaty.
Siedziba gminy (wieś Krzyżanów) położona jest w odległości około 65 km od    Łodzi – siedziby władz wojewódzkich.
Gmina jest jednostką samorządową obejmującą 45 miejscowości przynależnych do 31 sołectw. 
Łączna powierzchnia gminy wynosi około 10298 ha. Liczba mieszkańców                           w poszczególnych miejscowościach podana jest w tabeli 1, a struktura ludności w tabeli 2.

Tabela 1: Liczba ludności w poszczególnych miejscowościach gminy  
	Lp	Nazwa miejscowość	Liczba mieszkańców	Sąsiedztwo z Krzyżanowem	
				 I strefa	II strefa	III strefa	
	1	Brony	75	-	-	tak	
	2	Goliszew	79	-	tak	-	
	3	Jagniątki	30	-	tak	-	
	4	Julianów	71	-	tak	-	
	5	Kaszewy Dworne	123	-	-	tak	
	6	Kaszewy Kolonia	88	-	tak	-	
	7	Kaszewy -  Kościelne 	93	-	tak	tak	
	8	Kaszewy -  Spójnia	60	-	tak	-	
	9	Kaszewy Tarnowskie	96	-	-	tak	
	10	Konary	96	tak	-	-	
	11	Krzyżanów	284	-	-	-	
	12	Krzyżanówek	145	tak	tak	-	
	13	Ktery 	385	-	-	tak	
	14	Nowe Ktery 	98	-	-	tak	
	15	Kuchary	195	-	-	tak	
	16	Łęki Górne	83	-	tak	-	
	17	Łęki Kościelne	395	-	tak	-	
	18	Malewo	102	-	tak	-	
	19	Marcinów	93	-	tak	-	
	20	Micin	57	-	tak	-	
	21	Mieczysławów	145	-	tak	-	
	22	Młogoszyn	94	-	-	tak	
	23	Morele	3	-	-	tak			
	24	Pawłowice	156	-	tak	-			
	25	Psurze	44	-	tak	-			
	26	Różanowice	73	tak	-	-			
	27	Rustów	168	tak	-	-			
	28	Rybie	82	-	tak	-			
	29	Siemienice	263	-	-	tak			
	30	Siemieniczki	39	-	-	tak			
	31	Sokół	52	-	-	tak			
	32	Stefanów	111	-	-	tak			
	33	Świniary	28	-	tak	-			
	34	Uroczysko Leśne	12	-	-	tak			
	35	Wały A	44	-	tak	-			
	36	Wały B	146	-	tak	-			
	37	Wierzyki	60	-	-	tak			
	38	Władysławów	83	-	tak	-			
	39	Wojciechowice Duże	43	-	tak	-			
	40	Wojciechowice Małe	50	-	tak	-			
	41	Wyręby Siemienickie	62	-	-	tak			
	42	Zawady	69	-	-	tak			
	43	Zieleniew	47	-	-	tak			
	44	Złotniki	75	-	-	tak			
	45	Żakowice	85	tak	-	-			
				4682		4682			
	Razem	4682				

 Na terenie gminy brak jest dużych skupisk osadniczych. Ludność rozmieszczona jest 
w małych miejscowościach. Największymi wśród nich są:
–	Łęki Kościelne 6,00 % ogółu ludności;
–	Siemienice 5,62 % ogółu ludności;
–	Krzyżanów 4,78 % ogółu ludności;
–	Kuchary 4,16 % ogółu ludności;
–	Ktery  8,22% ogółu ludności;
–	Rustów 3, 59 % ogółu ludności.

Tabela 2: Struktura ludności
Płeć	Wiek w latach	Razem	
	0 - 18	19 - 65	19 - 60	ponad 65	ponad 60		
Mężczyzna	530	1542	-	262	-	2 334	
Kobieta	524	-	1267	-	557	2 348	
Razem	1054	1542	1267	262	557	4 682	

Gmina Krzyżanów na tle powiatu kutnowskiego i województwa łódzkiego należy do grupy gmin:
–	o systematycznie wzrastającej, w dłuższym okresie czasu, liczbie mieszkańców;
–	o niskim wskaźniku gęstości zaludnienia (około 45,5 osób/km2);
–	o ujemnym przyroście naturalnym;
–	o ujemnym saldzie migracji.

URZĘDY, INSTYTUCJE I JEDNOSTKI  UŻYTECZNOŚCI  PUBLICZNEJ

Urząd Gminy						- Krzyżanów;
Urząd Pocztowy w Krzyżanowie				- Krzyżanów;
Gminny Ośrodek Zdrowia					- Krzyżanów;
Bank Spółdzielczy w Kutnie O/Krzyżanów		- Krzyżanów;
Gimnazjum w Krzyżanowie				- Krzyżanów;
Szkoła Podstawowa w Wałach				- Wały;
Szkoła Podstawowa w Micinie				- Micin;
Szkoła Podstawowa w Kaszewach Dwornych		- Kaszewy Dworne;
Szkoła Podstawowa w Kterach 				- Ktery;
Zespół Szkół Agroprzedsiębiorczości			- Mieczysławów;
Gminny Ośrodek Kultury i Sportu			- Krzyżanów.

KULTURA

Krzyżanowiacy mają zapewniony również rozwój kulturalny. Działa Gminny Ośrodek Kultury i Sportu (GOKiS), który promuje kulturę folkową – kierując działalnością sześciu zespołów śpiewaczek ludowych oraz jedną kapelą.
Praca pracowników oraz członków zespołów owocuje sukcesami na przeglądach ogólnokrajowych.

Ponadto w gminnej Bibliotece Publicznej oraz jej filiach można znaleźć lekturę dla czytelników o różnorodnych zainteresowaniach oraz w różnym przedziale wiekowym.
Dyrektor GOKiS dba o organizację różnych uroczystości, które cieszą się ogromną popularnością wśród społeczności.

CO WARTO ZOBACZYĆ?

Na terenie Gminy Krzyżanów znajduje się wiele zabytków.
Na szczególną uwagę zasługują zabytkowe pałace: w Kterach, Kaszewach Dwornych, Krzyżanowie i Siemienicach wraz z otaczającymi je parkami.

Pałac w Krzyżanowie – obecnie siedziba Urzędu Gminy

W Łękach Kościelnych znajduje się Zabytkowy drewniany Kościół z końca XVII w. Drewniany kościół pod wezwaniem św. Marii Magdaleny został wzniesiony w 1775 r. 
Jest to orientowana budowla konstrukcji zrębowej, oszalowana, posiadająca 3 nawy.

We wnętrzu świątyni znajduje się bogaty zespół osiemnastowiecznych barokowych ołtarzy    z późniejszymi rzeźbami oraz utrzymane w tym stylu organy i ambona oraz chrzcielnica barokowa. W bocznym ołtarzu zwraca uwagę obraz Wojciecha Gersona przedstawiający świętego Józefa (XIXw.), ponadto obrazy św. Krzysztofa z 2 poł. XVIII w. oraz obraz “Ecco Homo” z  XVIII stulecia.

Obok świątyni znajduje się murowana dzwonnica wzniesiona około połowy XIX stulecia, oraz szereg nagrobków miejscowej i okolicznej szlachty.

Drewniany dwór stojący we wsi Łęki Kościelne został wzniesiony na planie prostokąta         z jednopiętrowymi ryzalitami na osi poprzecznej. Pośrodku elewacji wzdłużnych posiada ganki czterosłupowe: ganek frontowy zwieńczony jest trójkątnym szczytem, tylny natomiast podtrzymuje trójpołaciowy daszek. Dach łamany kryty gontem.

Dwór jest usytuowany niezwykle malowniczo – na sztucznie usypanym wzniesieniu              i otoczony fosą ze stawem. Wokół budowli rozciąga się obszerny park krajobrazowy            z 1 połowy XIX stulecia.
  
W latach osiemdziesiątych XIX w. we dworze przebywał znany historyk literatury i sztuki Kazimierz Chłędowski, który pobyt tu barwnie opisał w swoich  “Pamiętnikach”. W dworku odnaleziono pamiątki powstania styczniowego, które aktualnie znajdują się w Muzeum Regionalnym w Kutnie.

Przez wiele lat dwór był użytkowany przez Państwową Stadninę Koni w Walewicach (powiat łowicki), obecnie jest siedzibą firmy prywatnej.

Dworek w Łękach Kościelnych

Oprócz tego w Krzyżanowie zobaczyć można pomnik poległych mieszkańców gminy         w wojnie w latach 1914 – 1920.

Zwrócić uwagę należy na malownicze tereny gminy, a w szczególności doliny dwóch rzek: Ochni i Bzury. Turyści mogą pooddychać czystym, świeżym, wiejskim powietrzem oraz spotkać się z  miejscową społecznością.

1.2. Ludność

Zasadniczy wpływ na kształt polityki społecznej w całym województwie łódzkim, a także   w gminie Krzyżanów będą miały procesy demograficzne, które uwidoczniły się i nasiliły    w ostatnich latach. 
Do tych problemów zaliczamy:
–	zmieniony model rodziny (małodzietność rodzin, samotne rodzicielstwo),
–	opóźnianie wieku zawierania małżeństw i rodzenia pierwszego dziecka,
–	wzrost liczby jednoosobowych gospodarstw domowych,
–	ujemny przyrost naturalny,
–	malejąca dzietność,
–	rozpad małżeństw,
–	wzrost przeciętnej długości życia (od 78,9 dla kobiet i 70,5 dla mężczyzn),
–	migracje wewnętrzne i zagraniczne.

Dane statystyczne z zakresu demografii, dotyczącej populacji mieszkańców gminy Krzyżanów ukazują wiele ciekawych informacji.

Tabela 3: Struktura ludności w latach 1998 – 2007 wg. stałego miejsca zameldowania.
Lp.	Stan na dzień 1 stycznia	Ogółem	Kobiety	Mężczyźni	
1.	1998 roku	4548	2316	2232	
2.	1999 roku 	4586	2338	2248	
3.	2000 roku	4589	2343	2246	
4.	2001 roku	4584	2342	2242	
5.	2002 roku	4591	2337	2254	
6.	2003 roku	4560	2315	2245	
7.	2004 roku	4566	2301	2265	
8.	2005 roku	4552	2289	2263	
9.	2006 roku	4577	2301	2276	
10.	2007 roku	4607	2311	2296	
Źródło: dane ewidencji ludności Urzędu Gminy

Tabela 4: Sytuacja demograficzna w latach 2004 – 2007
Lp.	Rok	Urodzenia	Zgony	
1.	2004	28	43	
2.	2005	30	76	
3.	2006	45	55	
4.	2007	33	77	
Źródło: dane ewidencji ludności Urzędu Gminy

Ponadto obserwuje się niepokojący spadek przyrostu naturalnego, który w roku 2005 wyniósł 46 osób. Ujemny przyrost naturalny stanowi wyzwania do podjęcia działań służących poprawie jakości życia mieszkańców, a tym samym do zahamowania negatywnego zjawiska. Na niski wskaźnik przyrostu naturalnego wpływ ma wysoki wskaźnik zgonów, ale przede wszystkim malejąca liczba urodzeń. Spowodowane jest to przede wszystkim faktem, że kobiety decydują się obecnie na macierzyństwo najczęściej dopiero pomiędzy 25 a 29 rokiem życia (na początku lat 90 między 20 a 24). Im bardziej wykształcone, tym częściej odkładają macierzyństwo bliżej trzydziestego roku życia.

Wzrasta też liczba kobiet, które w ogóle nie wychodzą za mąż. Najpopularniejszym modelem rodziny jest 2 + 2, choć coraz częściej pary decydują się na jedno dziecko. 

Inne małżeństwa nie decydują się na dziecko z powodu trudności finansowych. 

Bezrobocie, ubóstwo powodują, że młodzi ludzie nie decydują się na zawieranie małżeństw i dzieci.

W Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych w gminie Krzyżanów należy zwrócić szczególną uwagę na migracje ludności – miernik zmian sytuacji społeczno – gospodarczej.
Migracja to całkowicie naturalne zjawisko, które jest związane z przemieszczaniem się ludności. Najczęściej są to migracje w poszukiwaniu pracy poza miejscem zamieszkania, zarówno w kraju jak i zagranicą.

Ludzie osiedlają się na terenach, których perspektywy rozwoju postrzegają z optymizmem, natomiast spontaniczna migracja z danego terenu jest zawsze sygnałem zagrożenia zapaścią rozwojową.

Projekty rozwojowe powinny hamować odpływ ludności i generować dodatnią migrację.

Saldo migracji wewnętrznych i zagranicznych w kraju coraz częściej jest ujemne – oznacza to, że więcej osób kraj opuszcza niż do niego przybywa. Niepokojącym zjawiskiem jest fakt, że sondaże wskazują na rosnące zainteresowanie wyjazdem dobrze wykształconej młodzieży.
Szczególną uwagę należy zwrócić na ukrytą migrację zarobkową. Bardzo często mieszkańcy którzy opuszczają teren gminy znajdują zatrudnienie poza gminą Krzyżanów, nie wracają do gminy.
Zgodnie z przedstawionymi danymi można przyjąć, iż gmina jest terenem minimalnego zwiększania się liczby ludności. Dalsze narastanie tego zjawiska, przy systematycznym ujemnym przyroście naturalnym spowoduje, iż będzie następował coraz szybszy wzrost odseteka osób w wieku poprodukcyjnym i spadku ilości osób w wieku przed                           i produkcyjnym .
	
Struktura ludności według płci i wieku stanowi podstawę większości analiz demograficznych, determinuje ona bowiem w poważnym stopniu kształtowanie przyszłych trendów w zakresie płodności i umieralności.

Stanowi podstawę do określenia wieku społeczno – ekonomicznych konsekwencji, takich jak: zapotrzebowanie na miejsca w szkołach, nawet miejsca pracy, oszacowanie przyszłej liczby małżeństw i związanych z tym potrzeb mieszkaniowych, oszacowanie liczby osób wkraczających w wiek emerytalny.

W strukturze wieku ludności można wyróżnić trzy podstawowe kategorie, które są istotne    z punktu widzenia rynku pracy i zasobów siły roboczej:
–	ludność w wieku przedprodukcyjnym tj. w wieku od 0 do 17 lat,
–	ludność w wieku produkcyjnym, w tym kobiety od 18 do 59 lat, a mężczyźni od 18 do 64 lat,
–	ludność w wieku poprodukcyjnym, w tym kobiety od 60 lat i więcej, a mężczyźni od 65 lat i więcej.

Tabela 5: Liczba ludności z punktu widzenia rynku pracy i struktury wieku w gminie Krzyżanów
Lata	Liczba ludności w wieku poprodukcyjnym	Liczba ludności w wieku produkcyjnym	Liczba Ludności w wieku przedprodukcyjnym	
1997	447	2646	1348	
1998	472	2695	1361	
1999	502	2724	1340	
2000	546	2717	1279	
2001	576	2779	1209	
2002	623	2797	1151	
2003	649	2790	1101	
2004	683	2794	1069	
2005	704	2788	1040	
2006	738	2822	997	

W powyższej tabeli widoczny jest systematyczny spadek liczby osób w wieku przedprodukcyjnym. W porównaniu do roku 1997 liczba osób w wieku przedprodukcyjnym uległa zmniejszeniu w porównaniu z rokiem 2006 o 351 osób. Systematycznie zmniejszająca się liczba osób w wieku przedprodukcyjnym może stanowić problem, gdyż    w przyszłości może doprowadzić do konieczności przekształceń struktur organizacyjnych szkół w gminie.

Spadek liczby ludności w wieku przedprodukcyjnym, może również posiadać pewne pozytywne aspekty dające możliwości wykorzystania istniejącej infrastruktury i bazy dydaktycznej do stworzenia lepszej oferty edukacyjnej zarówno dla dzieci, które wymagają dodatkowej pomocy w nauce i chcą rozwijać swoje umiejętności jak również dla dorosłych, którzy stoją obecnie przed koniecznością udoskonalania swoich umiejętności poprzez kształcenie ustawiczne i szkolenia. 

Sytuacja taka może stać się szansą dla systemu edukacji, gdyż łatwiej będzie podołać obowiązkom kształcenia i opieki nad dziećmi przy mniejszej populacji.

Z danych wynika, że liczba osób w wieku produkcyjnym w gminie wzrasta. W roku 1997 gminę zamieszkiwało 2646 osób w wieku produkcyjnym, natomiast w roku 2006 takich osób było 2822, czyli o 176 osób więcej. Wzrost ten na przestrzeni lat 1997 – 2006 był systematyczny.
Natomiast zgodnie z aktualnymi prognozami i analizami dotyczącymi przyszłości demograficznej Polski liczba osób w wieku produkcyjnym będzie się zmniejszać na rzecz liczby osób w wieku poprodukcyjnym.
Przyrostowi liczby osób w wieku poprodukcyjnym towarzyszy bowiem wzrost przeciętnej długości życia.

Natomiast dane Głównego Urzędu Statystycznego oraz ekspertyzy naukowe pozwalają przypuszczać, że w latach 2008 – 2013 i powyżej liczba osób w wieku poprodukcyjnym będzie widocznie wzrastać. Przyrost ten będzie powodował silną presją na reformę systemu oraz na reformę systemu opieki zdrowotnej (zapewnienie specjalistycznej opieki ludziom   w podeszłym wieku przez geriatrów i gerontologów oraz rodzaj usług opiekuńczych).
Dlatego też jeden z obszarów zainteresowań gminy powinien dotyczyć wspierania aktywnej starości – pomoc działającym Gminnym Ośrodkom Pomocy Społecznej.

Wykres 1: Ludność w wieku poprodukcyjnym.

Ważnym zjawiskiem społecznym, które będzie miało niewątpliwy wpływ na wydatki społeczne jest wzrost przeciętnej długości życia. Wydłużać się ona będzie w stosunku do obecnej przeciętnej długości życia Polaków, kształtującej się na poziomie:
–	dla kobiet do 78,9
–	dla mężczyzn do 70,5.

Zjawisko to stawia nowe wyzwania dla podmiotów odpowiedzialnych za realizację polityki społecznej w gminie, które powinny z większą troską zająć się problemem społecznego funkcjonowania seniorów.

1.3. Poziom zamożności społeczeństwa gminy

Od 1996 roku w Polsce obserwuje się stały trend ubożenia pewnych części populacji, mimo ogólnego wzrostu poziomu dochodów i wydatków.
Corocznie coraz większy odsetek ludności znajduje się poniżej granicy ubóstwa. Wynika     z tego, że coraz więcej rodzin nie jest w stanie zaspokoić swoich potrzeb, że zwiększa się stopień zróżnicowania dochodowego w społeczeństwie.

O niskim stopniu zamożności mieszkańców tak powiatu kutnowskiego jak i całego województwa łódzkiego świadczy wysoka stopa bezrobocia oraz wzrastająca liczba osób pobierających świadczenia z pomocy społecznej.
Z danych z 2005 roku wynika, że dochód podatkowy gminy Krzyżanów na 1 mieszkańca wyniósł 442,27 zł.  

Tabela 6: Wskaźniki dochodów podatkowych dla poszczególnych gmin powiatu kutnowskiego (dane za 2005 rok).

Gmina 
	Wskaźnik G	
Kutno	794,93	
Bedlno	488,67	
Dąbrowice 	471,07	
Krośniewice	513,65	
Krzyżanów	442,27	
Kutno	493,99	
Łanięta 	397,19	
Nowe Ostrowy	613,67	
Oporów	423,61	
Strzelce	439,41	
Żychlin	679,37	

Długotrwałe ubóstwo wymusza zmianę stylu życia rodzin, powoduje wzrost poczucia beznadziejności i negatywnie wpływa na kierunek podejmowanych decyzji. Często może to oznaczać rezygnację z zakupu niezbędnych przedmiotów jakimi są leki czy przybory szkolne dla dzieci, a w rezultacie powoduje pogłębianie się trudności, które wymagają kolejnych nakładów finansowych.

Brak możliwości rekompensowania kolejnych potrzeb powoduje drastyczny spadek poziomu życia rodziny, prowadzi często do zaniedbań w sprawach wychowawczych             i opiekuńczych, a w konsekwencji może powodować powstanie kolejnych niekorzystnych zjawisk, takie osłabienie więzi rodzinnych, a nawet przestępczość. Niepokojącym zjawiskiem w gminie Krzyżanów staje się dziedziczenie biedy i negatywnych wzorców. 

Tabela 7: Dochody budżetu gminy Krzyżanów.
Rok	2004	2005	2006	
Dochody ogółem	6.667.553	7.060.281	8.246.114	
Dochody własne	2.315.262	2.353.182	2.533.784	
Dochody ogółem na 1 mieszkańca	1 460,27	1 551.03	1801,64	
Dochody własne na 1 mieszkańca 	507,06	516,96	553,59	

Corocznie w gminie Krzyżanów odnotowuje się większy odsetek ludności znajdującej się poniżej granicy ubóstwa pomimo, że w skali kraju obserwuje się ogólny poziom wzrostu dochodów i wydatków. Wynika to ze zwiększającego się stopnia zróżnicowania dochodowego w społeczeństwie.

Tabela 8: Przeciętny dochód na 1 osobę w województwie łódzkim.

Rok
	2002	2003	2004	
Przeciętny dochód na 1 osobę 	660,51	713,95	730,53	

Z danych z Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że poziom przeciętnych miesięcznych wynagrodzeń w gospodarce narodowej wzrasta z roku na rok. 

1.4.	 Rynek pracy

Podstawowym zajęciem mieszkańców gminy jest rolnictwo. Obecnie działają 973 gospodarstwa rolne, w tym dwa gospodarstwa wielkowymiarowe. Są nimi:
–	Przedsiębiorstwo Rolno – Produkcyjno – Handlowe  “ŁĘKPOL” w Łękach Kościelnych (642 ha);
–	Stadnina Koni Walewice – Gospodarstwo Ktery w Kterach (562 ha).
Oba gospodarstwa dzierżawią grunty i zabudowania od Agencji Rolnej Skarbu Państwa.
Z rolnictwa na terenie gminy utrzymuje się około 90 % mieszkańców.

Uzupełnieniem wspomnianego rynku pracy są średnie bądź małe firmy produkcyjne        w tym:
-  Przedsiębiorstwo Przemysłu Terenowego – cegielnia		 - Kaszewy;
–	P.P.H.U. Ptaszyński – młyn						 - Kaszewy Kościelne;
–	P.P.H.U. Wydmański – młyn						 - Marcinów;
–	Gminna Spółdzielnia “Samopomoc Chłopska”			 - Krzyżanów;
–	Spółdzielnia Usług Rolniczo – Transportowych  “ Roltrans”	 - Krzyżanów;
–	PHZ “PZZ” Szczepan Lewandowski					 - Konary;
–	P.O.M. “EKO – SERWIS” - Składowisko odpadów		 - Krzyżanówek
–	P.P.H.U. “ STOPTEX” Zakład Pracy Chronionej			 - Wały A;
–	Polfarmex Kutno – Ośrodek Szkolno Wypoczynkowy		 - Siemienice;
–	P.P.U. “,MORS” - Orłow Elżbieta					 - Psurze;
–	P.P.H.U. “Elbar” - Łukasz Bartosiak					 - Malewo

Dodatkowo na terenie gminy zarejestrowanych jest 155 małych podmiotów gospodarczych prowadzących działalność gospodarczą w usługach.

W oparciu o bieżące dane stwierdzono, że na użytkach rolnych w gminie funkcjonują 973 gospodarstwa rolne.
Struktura tych gospodarstw (użytków rolnych) przedstawiła się następująco:
–	1,01 – 4,99 ha			- 397 gospodarstw;
–	5,00 – 9,99 ha			- 321gospodarstw;
–	10,00 – 14,99 ha			- 143 gospodarstw;
–	15,00 – 19,99 ha 		-   64 gospodarstwa;
–	20,00 – 49,99 ha 		-   43 gospodarstwa;
–	50,00 ha i więcej		-     5 gospodarstw.

Średnia wielkość gospodarstwa rolnego na przestrzeni ostatnich lat wykazuje tendencję wzrostową. Obecnie średnia wielkość gospodarstwa wynosi 7,19 ha.

Występujące tu gleby charakteryzują się bardzo wysoką  przydatnością rolniczą. Struktura jakości gleb jest następująca:
–	gleby klasy II		-   4,3 % powierzchni użytków rolnych;
–	gleby klasy IIIa		- 36,1 % powierzchni użytków rolnych;
–	gleby klasy IIIb		- 28,7 % powierzchni użytków rolnych;
–	gleby klasy IVa		- 10,6 % powierzchni użytków rolnych;
–	gleby klasy IVb		-   7,8 % powierzchni użytków rolnych;
–	gleby klasy V 		-   9.8 % powierzchni użytków rolnych;
–	gleby klasy VI 		-   2,7 % powierzchni użytków rolnych;

Obecnie na terenie gminy brak jest ziemi odłogowej w kawałkach o znacznej powierzchni do ewentualnego zagospodarowania pod plantacje np. roślin energetycznych.

1.5.	Bezrobocie

Bezrobocie jest jednym z największych zagrożeń o charakterze ekonomicznym                      i społecznym. Wśród najbardziej groźnych skutków bezrobocia dla gospodarki gminy należy wymienić:

–	Zmniejszenie wpływów budżetowych (zarówno do budżetu centralnego jak i lokalnego),
–	Zahamowanie popytu i zubożenie rynku dóbr i usług,
–	Dewastację i destabilizację rynku pracy,
–	Emigrację kadr, zwłaszcza wysoko kwalifikowanych.

Polska ma jeden z najniższych wskaźników zatrudnienia kobiet w całej Unii Europejskiej. Najnowszy raport Eurostatu o sytuacji kobiet i mężczyzn na rynku pracy przynosi szokujące wyniki. Polki z roku na rok są w coraz gorszej sytuacji – od pięciu lat wskaźnik ich zatrudnienia spada i dziś wynosi jedynie 40 %. To oznacza, że Polska plasuje się na szarym końcu wśród państw UE, daleko za Holandią (54%), Wielką Brytanią (53%), Irlandią (48%) czy Niemcami (94,5%). Ponadto badania Eurostatu ujawniły, iż w Polsce  notujemy kilkakrotnie wyższą niż w krajach UE stopę bezrobocia wśród kobiet. Polki są też – odwrotnie niż w całej Europie – bardziej niż mężczyźni zagrożone długotrwałym bezrobociem.

Bezrobocie jest dużym problemem wpływającym przede wszystkim na poziom życia ludności. W sferze społecznej, bezrobocie przede wszystkim godzi w rodziny i wpływa na tworzenie się zjawisk patologii społecznej. Od kilku lat w Polsce notuje się wysoką stopę bezrobocia. W województwie łódzkim w kwietniu 2006 roku stopa bezrobocia wyniosła 17,4 %.

Mapa 1: Stopa bezrobocia według województw (stan na 31 października 2005).

Tabela 9: Stopa bezrobocia według województw w latach 2000-2004.

Rok	Stopa bezrobocia	
2000	20,7%	
2001	23,7%	
2002	23,9%	
2003	24,60%	

Tabela 10: Bezrobotni powiatu kutnowskiego według struktury wiekowej (ogółem)                 w poszczególnych latach.

Struktura wiekowa	Powiat kutnowski 	
	ogółem	
	2001	2002	2003	2004	2005	
	[osoba]	[osoba]	[osoba]	[osoba]	[osoba]	
Ogółem	13035	13342	13253	12707	10813	
24 i mniej	3455	3186	3097	2800	2227	
25 – 34 	3677	3864	3942	3769	3121	
35 – 44 	3005	3047	2908	2736	2345	
45 – 54 	2546	2860	2850	2890	2579	
55 i więcej	352	385	456	512	541	

W powiecie kutnowskim od kilku lat utrzymuje się tendencja spadkowa bezrobocia. W 2001 problem bezrobocia dotyczył 13035 osób. Natomiast w roku 2005 liczba osób bezrobotnych w stosunku do roku 2001 spadła o 2222 osób i wynosiła 10813 osób. Nadal jednak bez pracy pozostaje bardzo wiele osób, szczególnie wśród absolwentów i kobiet.

W ostatnich latach największe bezrobocie odnotowano wśród najmłodszych osób w grupie produkcyjnej. W grupie osób 24 – letnich i młodszych, w 2005 roku obejmowało ono 2227 osoby, co stanowi 20,59 % ogółu bezrobotnych a w grupie osób pomiędzy 25 – 34 lata – 3121 osoby, co stanowi 28,86% ogółu.

Na przykładzie tych danych widać jakie trudności w znalezieniu pracy napotykają ludzie młodzi. Opisywane wyżej grupy stanowią aż 49,45% ogółu bezrobotnych w całym powiecie kutnowskim.

Według raportu “Education at a Glance”, który porównuje sytuację w świecie w 30 krajach, które należą do Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), w Polsce mamy najwyższy odsetek osób przed trzydziestym rokiem życia, które nie pracują i nigdzie się nie uczą. Okazuje się, że Polacy zaczynają pracować znacznie później niż ich rówieśnicy           w innych europejskich krajach. Z raportu o zatrudnieniu przygotowanego przez Ministerstwo Pracy wynika, że w naszym kraju zarabia jedynie 35 % osób w wieku 20 – 24 lat. Dla porównania w krajach starej Unii w tym przedziale wiekowym pracuje blisko połowa młodych ludzi.

Młodzi Polacy coraz dłużej się uczą, a w trakcie nauki korzystają z pieniędzy rodziców. Na rynku brakuje bowiem w dalszym ciągu ofert pracy dorywczej. Nieco lepiej wygląda sytuacja w dużych miastach, jednak czym mniejsza miejscowość, tym trudniej znaleźć jakiekolwiek zajęcie.

Z danych przedstawionych w raporcie wynika, że w Polsce ogromne problemy ze znalezieniem pracy mają osoby z wykształceniem podstawowym. Okazuje się, że aż jedna trzecia najsłabiej wykształconych osób z przedziału wiekowego 25 – 29 lat nie pracuje. Ponadto wśród osób z wykształceniem średnim bezrobocie przekracza 20%. Młodzi Polacy, kończący szkołę średnią mają spore problemy ze znalezieniem pracy, ale nie myślą               o maturze, szkole pomaturalnej czy też studiach. Większość młodych ludzi jest zatem na utrzymaniu rodziców.

Tabela 11: Stan bezrobocia w gminie w styczniu 2007 r .

Bezrobotni	Gmina Krzyżanów 
styczeń 2007	
ogółem	324	
Kobiety	189	
Mężczyźni	135	
Z prawem do zasiłku	33	
Z prawem do zasiłku – kobiety 	11	
 Źródło: Dane PUP Kutno 

Udział bezrobotnych z terenu gminy Krzyżanów w ogólnej liczbie bezrobotnych zarejestrowanych w powiecie kutnowskim wynosił 4,4 %.

W latach 2006 – 2007 bezrobocie w gminie Krzyżanów przedstawia poniższa tabela.

Tabela 12: Bezrobocie w gminie Krzyżanów z latach 2006 – 2007.

BEZROBOTNI	GMINA KRZYŻANÓW	
	2006	2007	
OGÓŁEM 	374	324	
MĘŻCZYŹNI	157	135	
KOBIETY	217	189	
Źródło: Dane PUP Kutno 

W gminie Krzyżanów można zauważyć, iż liczba bezrobotnych kobiet jest większa niż mężczyzn. Mężczyznom łatwiej jest znaleźć zatrudnienie. Kobiety często zajęte prowadzeniem domu i wychowywaniem dzieci nie szukają zatrudnienia. Często również nie podejmują żadnych działań, aby podjąć pracę. Są długotrwale bezrobotne. Trudniej im przekwalifikować się, nie nadążają za zmieniającą się sytuacją na rynku pracy.

Oprócz bezrobocia rejestrowanego zauważyć można również zjawisko bezrobocia ukrytego. 
Gmina realizując swoje ustawowe zadania podejmuje działania zmierzające do ograniczania bezrobocia i jego skutków. Są to w szczególności:

–	stawianie na drobne i małe przedsiębiorstwa oraz  współpraca z lokalnymi przedsiębiorcami, stworzenie dogodnych warunków do rozwoju firm na swoim terenie,
–	korzystanie z unijnych dotacji,
–	uruchomienie robót publicznych, prac interwencyjnych czy też prac społecznie użytecznych.

Praca zawodowa stanowi jeden z najbardziej istotnych elementów życia rodzinnego determinujących postawy i zachowania ludzi. Wobec tego bezrobocie stanowi bardzo ważny problem i ma znaczący wpływ nie tylko na osobę, której dotyczy, ale również na rodzinę bezrobotnego. Walcząc z bezrobociem nie tylko tworzy się nowe miejsca pracy, lecz również zapobiega patologiom społecznym, które towarzyszą bezrobociu.
Dlatego ważne jest podjęcie wszelkich działań mających na celu pomoc tym osobom. Bardzo ważnym elementem jest nauczenie bezrobotnych samodzielności oraz podniesienie ich wykształcenia i możliwości przekwalifikowania się.

1.6.	 Grupy objęte szczególnym wsparciem

W systemie pomocy społecznej powinny funkcjonować instytucje i placówki, umożliwiające pełną realizację zadań, wynikających z ustawy o pomocy społecznej. Oferowana pomoc będzie wówczas profesjonalna i kompleksowa.

W latach poprzednich pomoc społeczna usytuowana była raczej na marginesie systemu społeczno – gospodarczego i koncentrowała się głównie na tych, którzy “nie mieścili się”    w nim. Obecnie przeznaczona jest  także dla tych, którzy nie radzą sobie w zmieniającej się szybko rzeczywistości, a jej funkcja w systemie polityki społecznej jest nowa.

Pomoc społeczna nie pełni już roli “uzupełnienia” systemu, lecz ma stanowić jego istotny     i trwały element, który powinien zapewnić mu wewnętrzną równowagę. Jest to zadanie szczegółowe wobec dokonywanych równolegle czterech, niezwykle istotnych dla kraju         i społeczeństwa reform: administracji publicznej, systemu ubezpieczeń społecznych, ochrony zdrowia oraz reformy oświaty.

Stale wzrasta zakres zadań stawianych przed instytucjami pomocy społecznej, zwiększa się liczba spraw, ich “ciężar gatunkowy” i stopień trudności. Do tych problemów dodać należy również czynniki jak: redukcja zatrudnienia i deficyt nowych miejsc pracy, wzrost kosztów eksploatacji mieszkań, realne zagrożenie eksmisją, wzrost kosztów związanych z ochroną zdrowia i leczeniem itp. W związku z powyższym stale rośnie liczba osób oczekujących pomocy, zwłaszcza materialnej, podczas gdy środki finansowe, jakimi dysponują instytucje pomocy społecznej, są coraz bardziej niewystarczające.

Poza zmianami “ilościowymi”, rozszerzeniem się zadań pomocy społecznej dokonują się też zasadnicze zmiany “jakościowe” problemów, które w znacznym stopniu dotykają osoby       i rodziny korzystające ze świadczeń pomocy społecznej.

Do niedawna korzystającymi z pomocy społecznej byli przede wszystkim ludzie starsi,         a także osoby niepełnosprawne, rodziny wielodzietne i rodziny osób uzależnionych od alkoholu. Obecnie wśród podopiecznych Ośrodków Pomocy Społecznej przeważającą grupę stanowią osoby w tzw. wieku produkcyjnym, które z powodu bezrobocia lub zbyt niskich dochodów nie dysponują w wystarczającymi środkami oraz szukają wsparcia            z uwagi na trudności w rozwiązywaniu innych istotnych problemów.

Wykres 2. Powody przyznania pomocy.

Powody przyznania pomocy	2006	2007	
Rok	Liczba rodzin	Liczba osób w rodzinie	Liczba rodzin	Liczba osób w rodzinie	
Ubóstwo	171	693	139	517	
Bezdomność	1	1	1	1	
Potrzeby ochrony macierzyństwa	47	176	37	162	
W tym: wielodzietność	17	102	5	34	
Bezrobocie	235	947	151	516	
Niepełnosprawność	32	115	25	66	
Długotrwała lub ciężka choroba	29	87	86	205	
Bezradność w sprawach opieki, wychowania i prowadzenia gospodarstwa domowego	91	458	37	169	
W tym: rodziny niepełne	15	54	21	69	
            Rodziny wielodzietne	25	159	15	99	
Alkoholizm	29	36	5	16	
Trudności w przystosowaniu do życia po opuszczeniu Zakładu Karnego	1	1	1	1	
Przemoc w rodzinie	15	54	-	-	
Sytuacja kryzysowa	-	-	-	-	
Klęska żywiołowa lub ekologiczna	-	-	5	17	

Wykres 3. Powody przyznania świadczenia w gminie Krzyżanów.
		
Ubóstwo 	25,88%	
Potrzeba ochrony macierzyństwa	6,89%	
Bezrobocie	26,35%	
Niepełnosprawność 	4,36%	
Długotrwała lub ciężka choroba	15,01%	
Bezradność w sprawach opiekuńczo – wychowawczych 	6,46%	
Alkoholizm 	 0,87%	
Trudności w przystosowaniu w do życia po opuszczaniu Zakładu Karnego	0,17%	
Klęska żywiołowa lub ekologiczna	0,87%	

Na podstawie danych zawartych w powyższej tabeli można zaobserwować, że najczęstszym powodem trudnej sytuacji życiowej rodzin w 2006 i 2007 roku było bezrobocie i ubóstwo. 
W 2006 roku problem ubóstwa dotyczył 171 rodzin, w 2007 roku 139 rodzin.
Problem bezrobocia dotknął w 2006 roku więcej rodzin niż 2007.
W porównaniu z rokiem 2006 mniej rodzin dotknął problem bezradności w sprawach opiekuńczo – wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego (w 2006 roku – 91 rodzin, a w 2007 juz tylko 37 rodzin).

Badania poziomu ubóstwa prowadzone w latach dziewięćdziesiątych przez różne ośrodki naukowe jednoznacznie wskazują, iż zagrożenie bezrobociem najsilniej koreluje ze względnie młodym wiekiem, niskim poziomem wykształcenia, miejscem zamieszkania        w małym mieście i na wsi oraz z wielkością gospodarstwa domowego.

Tabela 13: Informacje na temat realizacji świadczeń rodzinnych i pielęgnacyjnych za rok 2006 oraz za rok 2007 w gminie Krzyżanów.
		Liczba świadczeń w 2006 roku	Liczba świadczeń za IV kwartał 2007 roku	
1.	Zasiłek rodzinny, z tego:	7843	7.739	
a.	Na 1 i 2 dziecko	4138	-	
b.	Na 3 dziecko	752	-	
c. 	Na 4 dziecko i każde kolejne	360	-	
d.	Na dziecko w wieku do ukończenia 5 roku życia	527	1559	
e.	Na dziecko powyżej 5 roku życia do ukończenia 18 roku życia	1.830	5373	
f.	Na dziecko w wieku powyżej 18 roku życia do ukończenia 24 roku życia	236	807	
2.	Dodatek do zasiłku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego	153	133	
3.	Dodatek do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych	-	-	
4.	Dodatek do zasiłku z tytułu urodzenia dziecka	28	23	
5. 	Dodatek do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, w tym:	345	341	
a)	- niepełnosprawnego 	12	12	
b)	- pełnosprawnego	333	329	
6.	Dodatek do zasiłku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, w tym:	260	280	
a)	- na dziecko do 5 lat	87	54	
b)	- na dziecko powyżej 5 lat	173	226	
7.	Dodatek do zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego	504	463	
8.	Dodatek do zasiłku z tytułu podjęcia przez dziecko nauki poza miejscem zamieszkania, w tym:	1338	1409	
a)	Na częściowe pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły	32	10	
b)	Na częściowe pokrycie wydatków związanych z zapewnieniem dziecku możliwości dojazdu z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły	1306	1399	
9.	Wychowanie dziecka w rodzinie wielodzietnej	1603	1367	
10.	Zasiłek pielęgnacyjny	820	890	
11.	Świadczenie pielęgnacyjne	45	60	
12.	Jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka	40	37	
13.	Zaliczka alimentacyjna	465	399	
14.	Razem świadczenia	13444	13141	
15.	Składki na ubezpieczenia społeczne od świadczeń pielęgnacyjnych	45	37	
16	ogółem	13489	13175	
Źródło: GOPS Krzyżanów

Analizując tabelę 13  zauważyć można, że największą ilością świadczeń są zasiłki rodzinne (w roku 2007 ich liczba wynosiła 7738) oraz dodatek do zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego – 463 świadczenia.

Tabela 14: Świadczenia alimentacyjne przyznawane w gminie Krzyżanów
	Rok 2006	IV kwartał 2007 roku	
Wypłacone zaliczki alimentacyjne	87.938	82.180	
Liczba rodzin pobierających zaliczki alimentacyjne	22	25	
Źródło: GOPS Krzyżanów

2.	PROGNOZA DEMOGRAFICZNA GMINY KRZYŻANÓW DO ROKU 2030
	
Niezwykle ważną przy podejmowaniu wszelkich decyzji decydujących o przyszłości gminy stała się prognoza przemian społecznych, która stanowi część niniejszej Strategii. Choć przyszłości nie można przewidzieć z całkowitą pewnością, w celu nakreślenia kierunków działań należy wziąć pod uwagę istniejące prognozy i ekspertyzy. Misja Strategii, jej cele muszą być adekwatne do tego, co przyniesie przyszłość.

Tendencje demograficzne obserwowane od kilku lat w skali kraju, mają swoje odzwierciedlenie również w skali poszczególnych województw, powiatów i gmin.

Według prognozy, ludność Polski w latach 2005 – 2030 zmniejszy się z 38123,3 tys. do 35693,0 tys. osób, a więc o 2430,3 tys. tj. o 6,4%. Poniższa tabela przedstawia zmiany liczby ludności województwa łódzkiego, w poszczególnych etapach prognozy.

Tabela 16: Zmiany liczby ludności w województwie łódzkim
Województwo łódzkie	2002	2005	2010	2015	2020	2025	2030	
Ogółem	2607,4	2577,6	2527,8	2478,5	2424,8	2360,6	2281,8	
Źródło:GUS

Wykres 4: Zmiany liczby ludności w województwie łódzkim

Według danych z Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że w całym okresie objętym prognozą przewiduje się nieustanny spadek liczny mieszkańców województwa łódzkiego. Do roku 2015 bezwzględne i  względne rozmiary ubytku w kolejnych pięcioleciach będą niemal niezmienne w związku z przewidywanym zahamowaniem spadku urodzeń                  i stabilizacją ujemnego przyrostu naturalnego. W następnych podokresach wraz z rosnącym ubytkiem naturalnym, przewiduje się wzrost rozmiarów i natężenia ubytku rzeczywistego ludności.

W latach 2005 – 2030 liczba ludności województwa zmniejszy się o 295,8 tys. osób,           tj. o 1,5%. W miastach województwa łódzkiego zmniejszy się ona z 1669,8 tys.                  Do 1398,1 tys., a więc o 271,7 tys. tj. o 16,3%.

Natomiast na terenach wiejskich województwa łódzkiego przewiduje się stały, lecz niewielki ubytek zaludnienia. W latach 2005 – 2030 liczba ludności wiejskiej zmniejszy się z 907,8 tys. do 883,7 tys.  a więc o 24,1 tys. tj. o 2,7% . Stosunkowo mniejszy ubytek liczby mieszkańców wsi sprawi, iż w latach 2005 – 2030 udział wśród ogółu mieszkańców województwa łódzkiego obniży się z 64,8% do 61,3%.

W powiecie kutnowskim jak i w gminie Krzyżanów zmiany demograficzne będą się kształtowały podobnie lecz należy się spodziewać, iż będą negatywnie odbiegać od niżu średniej w województwie.

Tabela 16: Zmiany w strukturze ludności według ekonomicznych grup wieku w powiatach województwa łódzkiego 
Powiaty	Ludność w wieku przedprodukcyjnym	Ludność w wieku produkcyjnym	Ludność w wieku poprodukcyjnym	
	2005	2030	2005	2030	2005	2030	
	W  (%)	
Brzeziński	20	13,8	63,3	58,2	16,7	28	
Bełchatowski	21,6	14,9	66,7	58	11,7	27,1	
Kutnowski	19,1	13,6	66,9	56,1	17	30,3	
Łaski	20,9	14,8	62,8	58,3	16,3	26,9	
Łęczycki	20,5	15,2	60,8	57,7	18,7	27,1	
Łowicki	20,7	15,5	62	57,7	17,3	26,8	
Łódzki Wschodni	19,8	14,2	64,6	58,7	15,6	27,1	
Opoczyński	23,4	17,1	60,3	58,2	16,3	24,7	
Pabianicki	17,6	12,6	64,7	57,5	17,7	29,9	
Pajęczański	21,9	15,8	60,4	58,4	17,7	25,8	
Piotrkowski	22,7	16,3	60	59,2	17,3	24,5	
Poddębicki	20,3	14,9	61,2	57,6	18,5	27,5	
Radomszczański	21,2	15,7	61,6	58	17,2	26,3	
Rawski	22	16,6	62	57,2	16	26,2	
Sieradzki	22,3	15,8	61,7	57,6	16	26,6	
Skierniewicki	22,2	16,8	58,5	58,6	19,3	24,6	
Tomaszowski	20,3	14,8	63	57,9	16,7	27,3	
Wieluński	21,8	15,9	61,5	57,8	16.7	26.3	
Wieruszowski	22,8	17	61,9	59,1	15,3	23,9	
Zduńskowolski	20,9	14,7	63,9	58,1	15,2	27,2	
Zgierski	18,7	13,4	64,8	57,8	16,5	28,8	
Źródło: GUS

3.	ANALIZA SWOT

Analiza SWOT to metoda używana powszechnie w gospodarce do analizy strategicznej. Oparta jest na podziale wszystkich czynników wpływających na obecną i przyszłą pozycję podmiotu na czynniki zewnętrzne i wewnętrzne, negatywnie i pozytywnie oddziałujące na rozwój tego podmiotu (tj. gminnej polityki społecznej). Ze skrzyżowania tych podziałów powstają cztery kategorie, tj. szanse i zagrożenia zewnętrzne, słabe i mocne strony wewnętrzne badanego obszaru. Analiza SWOT jest ważnym elementem analizy zasobów gminy i podstawa do określania priorytetów rozwoju.

Określone działania strategiczne podejmowane są w celu zabezpieczenia potrzeb socjalnych jednostek i rodzin, uzyskania stanu wolności od obniżenia poziomu życia spowodowanego utratą możliwości zarobkowania, chorobą, inwalidztwem, starością, zwiększonym obciążeniem rodzinnym, bezradnością oraz innymi sytuacjami losowymi.

Celem Strategii jest podjęcie systemowych rozwiązań problemów społecznych występujących w gminie Krzyżanów destabilizujących życie mieszkańców. Zapewnienie odpowiednich warunków do prawidłowego funkcjonowania osób i rodzin jest podstawowym zadaniem aktywnej i skutecznej polityki lokalnej.

Wytyczone cele zrealizowane zostaną przy wykorzystaniu istniejącego potencjału instytucji, organizacji i innych podmiotów działających w sferze pomocy społecznej w gminie. Zintegrowanie lokalnego środowiska zagwarantuje pomoc i wsparcie osobom znajdującym się w trudnej sytuacji socjalno – bytowej oraz umożliwi mieszkańcom życie w poczuciu poszanowania godności każdej osoby, eliminowanie dysfunkcji oraz równy dostęp do podstawowych usług.

Realizacja celów zawartych w Strategii możliwa będzie poprzez opracowanie, wdrożenie     i monitorowanie szczegółowych programów i projektów powstających w odpowiedzi na pojawiające się problemy społeczne oraz kontynuację już istniejących. Programy te mają być ukierunkowane na rozwiązywanie najpilniejszych kwestii życia społecznego.

Analiza uwarunkowań wewnętrznych (mocne i słabe strony) stanowi pierwszą część analizy SWOT. Jej celem jest zidentyfikowanie atutów i słabości gminy Krzyżanów w aspekcie życia społecznego – w tym przypadku kryzysu rodziny. Uwarunkowania wewnętrzne stanowią te czynniki, na które ma wpływ, a zatem analiza taka jest szczególnie cenna, ponieważ na jej podstawie można ustalić właściwe kierunki działania.

Analiza SWOT dla gminy Krzyżanów

Mocne strony	Słabe strony	
Ogólne 
* Brak zakładów przemysłowych dewastujących środowisko naturalne,
* Mała degradacja środowiska ,
* Imprezy  cykliczne na terenie gminy,
* Wysoka jakość płodów rolnych dzięki dobrym glebom znajdującym się na terenie gminy,
* Duża powierzchnia użytków rolnych,
* Hala sportowa przy gimnazjum,
* Bliskość siedziby powiatu – Kutna,
* Dogodny układ komunikacyjny – rozbudowa sieci dróg gminnych.
 W sferze społecznej:
* Tradycyjne na terenie wiejskim, wzajemne wsparcie i pomoc członków rodziny,
* Silne więzi rodzinne,
* Funkcjonowanie trwałego systemu norm moralnych i prawnych,
* Utrudniony dostęp do narkotyków (obszar wiejski),
* Istniejący system wsparcia społecznego, w tym instytucji pomocy społecznej,
* Wyspecjalizowana i zaangażowana kadra pracowników socjalnych, przygotowana do pracy z osobami uzależnionymi, bezrobotnymi oraz w podeszłym wieku,
* Znajomość problemów społecznych gminy przez odpowiednie służby pomocy społecznej,
* Świadomość wśród kadr jednostek pomocy społecznej co do potrzeby partnerstwa z organizacjami pozarządowymi,
* Rosnące ambicje młodych ludzi do podnoszenia kwalifikacji zawodowych,
* Wpływ zdrowej rodziny na motywację do rozwoju i aktywności ludzi młodych,	Ogólne
* Mało lasów na terenie gminy,
* Brak obiektów noclegowych,
* Brak gospodarstw  agroturystycznych ,
* Brak instytucji otoczenia biznesu (z wyjątkiem banku),
W sferze społecznej:
* Rozbieżność między zadaniami a możliwościami służb społecznych,
* Złożone procedury prawne w systemie pomocy społecznej,
* Niedostateczna liczba pracowników socjalnych udzielających wsparcia dla rodzin w kryzysie,
* Długotrwałe uzależnienie rodzin od pomocy społecznej,
* Wzrost liczby rodzin korzystających z pomocy społecznej,
* Ujemny spadek naturalny,
* Migracja ludności – odpływ z regionu ludzi młodych i wykształconych,
* Wzrost patologii społecznych (szczególnie alkoholizm),
* Bezradność i bierność rodzin w rozwiązywaniu własnych problemów,
* Niewydolność wychowawcza rodzin,
* Ubożenie rodzin, 
* Niski poziom wykształcenia społeczeństwa (niskie przygotowanie zawodowe bezrobotnych),
* Bezrobocie jako zjawisko dziedziczenia biedy,
* Brak pracy dla ludzi młodych i wykształconych.	

W zakresie polityki społecznej mocną stroną jest działalność Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, która posiada wykwalifikowaną kadrę. Pracownicy ośrodka są zaangażowani     i chętni by poszerzać swoje kwalifikacje. Niestety, środków finansowych jest ciągle zbyt mało, aby sprostać rosnącym potrzebom miejscowej ludności. Powiększa się również liczba zadań zleconych samorządowi terytorialnemu przez instytucje centralne bez znacznego wzrostu środków przekazywanych do samorządu. Niewątpliwie słabą stroną gminy jest bezrobocie mieszkańców gminy.
Do słabych stron gminy można zaliczyć również silne tradycje rolnicze w odniesieniu do zatrudnienia w rolnictwie.

Druga część analizy SWOT polega na zidentyfikowaniu tendencji występujących                w  otoczeniu, które mogą sprzyjać rozwiązywaniu kryzysu w rodzinie (szanse) bądź spowolnić te procesy (zagrożenia). 

Szanse	Zagrożenia	
* Racjonalne wykorzystanie zasobów naturalnych,
* Ożywienie gospodarcze regionu,
* Wzrost środków finansowych na pomoc społeczną,
* Ciągłe doskonalenie się kadry pomocy społecznej,
* Istnienie partnerstwa pomiędzy władzami gminy a organizacjami pozarządowymi w zakresie rozwiązywania problemów,
* Systemowe rozwiązania problemu bezrobocia,
* Prawidłowy przepływ informacji pomiędzy sektorem publicznym a pozarządowym w dziedzinie pomocy społecznej,
* Rozwój infrastruktury  odpowiadającej zmieniającym się potrzebom socjalnym,
* Wzrost poziomu wykształcenia społeczeństwa,
* Rozwój gospodarczy całego kraju,
* Edukacja społeczeństwa w kierunku pozytywnego kształtowania świadomości i poczucia wartości,
* Promocja gminy  - Internet, targi, informatory,
* Wzrost popytu na usługi turystyczne,
* Zmiany ustawowe pozyskiwania środków finansowych przez instytucje pomocy społecznej (środki UE),
* Wzrost instrumentów finansowych wspierających tworzenie miejsc pracy na obszarach wiejskich,	* Nie wywiązywanie się państwa z własnych zobowiązań,
* Niska siła nabywcza w regionie oraz słabe uprzywilejowanie,
* Niebezpieczeństwo niepełnego wykorzystania środków z UE,
* Brak efektywnego systemu pożyczkowo – kredytowego,
* Postępująca apatia i zniechęcenie oraz upowszechnienie się postawy roszczeniowej,
*Brak stabilności politycznej kraju,
* Duża niepewność działania wynikająca z wielu zmian gospodarczych,
* Postępująca degradacja wartości rodziny,
* Utrzymująca się rozbieżność pomiędzy kwalifikacjami a potrzebami rynku pracy.	

Szansą na rozwój gminy jest sytuacja makroekonomiczna na terenie Polski i na terenie województwa łódzkiego. Region łódzki rozwija się bardzo szybko. Budowa autostrad, modernizacja lotniska jest szansą dla całego regionu. Do województwa dopływa wiele inwestycji. To szansa dla gmin, ale też zagrożenie dla tych, które znajdują się na peryferiach województwa i mogą być odłączone od zachodzących zmian.

Inny czynnik wpływający pozytywnie na społeczeństwo Gminy Krzyżanów to “moda na edukację”. Coraz więcej ludzi młodych rozumie potrzebę posiadania wyższego wykształcenia. Młodzież wie, że edukacja to lepsze warunki życia i pracy. Problemem jest fakt niedostępności nauki dla osób ubogich oraz coraz słabsza jakość nauczania.

Zagrożenia to – między innymi narastająca przestępczość, przemoc, agresja dzieci                 i młodzieży prowadząca do zachowań patologicznych. Co gorsza, przy wysokim poziomie bezrobocia, osoby młode częściej organizują lub uczestniczą w grupie przestępczej. Sytuacja młodzieży pogarsza często – tylko fragmentaryczne – wywiązywanie się rodziców ze swych zadań opiekuńczych i wychowawczych.

4.	OCZEKIWANE WSKAŹNIKI REALIZACJI GMINNEJ STRATEGII ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW SPOŁECZNYCH

W ramach realizacji Strategii planuje się, że osiągnięte zostaną następujące wskaźniki:

•	zmniejszanie liczby osób bezrobotnych w gminie,
•	zmniejszanie poziomu ubóstwa,
•	zmniejszanie liczby osób (rodzin) dotkniętych patologiami,
•	szerszy udział osób starszych i niepełnosprawnych w życiu społeczno - gospodarczym  gminy,
•	podniesienie poziomu wykształcenia mieszkańców gminy poprzez przedsięwzięcia oświatowe,
•	stworzenie warunków do zdobycia nowych kwalifikacji,
•	wzrost przedsiębiorczości społeczności lokalnej,
•	poprawienie mobilności zawodowej mieszkańców gminy,
•	poszerzenie i wzmocnienie funkcji gospodarczej gminy Krzyżanów w regionie,
•	wprowadzenie nowych form działalności gospodarczej,
•	zapewnienie powszechnego dostępu do informacji (w ramach budowy społeczeństwa informacyjnego),
•	zwiększenie powierzchni gminnych terenów zieleni, rekreacji i wypoczynku.

5.	MISJA I CELE GMINY KRZYŻANÓW  W ZAKRESIE POLITYKI SPOŁECZNEJ

MISJA GMINY W ZAKRESIE POLITYKI SPOŁECZNEJ

Krzyżanów gminą spójną społecznie i przygotowaną na zmiany społeczno – gospodarcze 

CELE STRATEGII

Poprawa sytuacji społecznej mieszkańców Gminy Krzyżanów 
oraz polepszenia poziomu ich życia

Cel – to stan rzeczy jaki zamierzamy osiągnąć. Cel Strategii przekłada się na cele strategiczne a te na cele operacyjne.

Celem strategii jest podjęcie systemowych rozwiązań problemów społecznych występujących w gminie Krzyżanów i destabilizujących życie mieszkańców. Zapewnienie odpowiednich warunków do prawidłowego funkcjonowania osób i rodzin jest podstawowym zadaniem aktywnej i skutecznej polityki lokalnej. Zintensyfikowanie ukierunkowanych działań pomocy społecznej ma na uwadze doprowadzenie świadczeniobiorców do życiowego usamodzielnienia i wykształcenia umiejętności rozwiązywania własnych problemów.

Wytyczone cele zrealizowane zostaną przy wykorzystaniu istniejącego potencjału instytucji, organizacji i innych podmiotów działających w sferze pomocy społecznej. Zintegrowanie lokalnego środowiska zagwarantuje pomoc i wsparcie osobom znajdującym się w trudnej sytuacji socjalno – bytowej oraz umożliwi ludziom życie w poczuciu poszanowania godności każdej osoby, eliminowanie dysfunkcji oraz równy dostęp do zasobów podstawowych usług.

Realizacja celów zawartych w Strategii możliwa będzie poprzez opracowanie, wdrożenie         i monitorowanie szczegółowych programów operacyjnych powstających w odpowiedzi na pojawiające się problemy społeczne oraz kontynuację już istniejących. Programy operacyjne ukierunkowane są na rozwiązywanie najpilniejszych kwestii życia społecznego.

“Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych w gminie Krzyżanów na lata 2008 - 2013” stanowi także podstawę do usystematyzowania działań i objęcia ich kontrolą społeczną w zakresie efektywności poszczególnych przedsięwzięć.

Prace nad strategią pomocy społecznej rozpoczęto od zidentyfikowania głównych problemów gminy Krzyżanów, po czym na tej podstawie określono 4 główne obszary strategii, które uznano za priorytetowe dla sfery pomocy społecznej, tj.:

1.	Zapobieganie bezrobociu i minimalizowanie jego skutków.
2.	Wspieranie rodziny.
3.	Poprawa jakości życia i przeciwdziałanie marginalizacji osób starszych, ubogich, niepełnosprawnych, chorych.
4.	Współpraca z partnerami społecznymi oraz organizacjami pozarządowymi.

Cel Strategiczny 1
Zapobieganie bezrobociu i minimalizowanie jego skutków	
Cele operacyjne	1.	Rozwój systemu edukacji oraz poprawa dostępu do edukacji,	
	2.	Wprowadzanie zachęt dla inwestorów oraz tworzenie odpowiedniego klimatu do rozwoju przedsiębiorczości w Gminie,	
	3.	Organizowanie i promowanie specjalistycznego poradnictwa i/lub warsztatów dla osób bezrobotnych oraz zagrożonych utratą pracy,	
	4.	Rozwój kształcenia zawodowego,	
	5.	Przeciwdziałanie uzależnieniu świadczeniobiorców od instytucji pomocy społecznej,	
	6.	Mobilizowanie bezrobotnych do kształcenia się oraz doskonalenia zawodowego,	
	7.	Redukowanie psychospołecznych skutków bezrobocia,	
	8.	Dostosowanie pracowników, przedsiębiorców i samorządu lokalnego do potrzeb nowej gospodarki,	
	9.	Wprowadzenie innowacyjnych form aktywizacji i szkoleń,	
	10.	Powiązanie edukacji z rynkiem pracy.	

Ramowy harmonogram wdrażania:

	2008	2009	2010	2011	2012	2013	
Rozwój systemu edukacji oraz poprawa dostępu do edukacji,							
Wprowadzenie zachęt dla inwestorów oraz tworzenie odpowiedniego klimatu do rozwoju przedsiębiorczości w Gminie,							
Organizowanie specjalistycznego poradnictwa oraz warsztatów dla osób bezrobotnych zagrożonych utratą pracy,							
Rozwój kształcenia zawodowego,							
Przeciwdziałanie uzależnieniu świadczeniobiorców od instytucji pomocy społecznej,							
Mobilizowanie bezrobotnych do kształcenia się oraz doskonalenia zawodowego,							
Redukowanie psychospołecznych skutków bezrobocia,							
Dostosowanie pracowników przedsiębiorców i samorządu lokalnego do potrzeb nowej gospodarki,							
Wprowadzenie innowacyjnych form aktywizacji i szkoleń,							
Powiązanie edukacji z rynkiem pracy.							

Bezrobocie – rozumiane jako zjawisko towarzyszące gospodarce rynkowej, oznaczające brak pracy zarobkowej dla osób zdolnych do jej wykonywania i deklarujących chęć jej podjęcia – na przestrzeni ostatnich lat stało się w gminie Krzyżanów (jak i w całym kraju) jednym z głównych problemów społecznych.

W analizie zjawiska bezrobocia wyróżnia się 7 podstawowych przyczyn kreujących bezrobocie na terenie gminy Krzyżanów.

1.	Niedostosowanie systemu kształcenia do potrzeb rynku pracy – już od szkoły podstawowej,
2.	Oddalenie od większych ośrodków miejskich (głównie Łodzi),
3.	Tradycje pracy w rolnictwie.
4.	Brak mobilności i chęci do podnoszenia własnych kwalifikacji,
5.	Nieprzyjazna przedsiębiorcom polityka podatkowa państwa, wysokie koszty uzyskania dochodu i inne ograniczenia, będące przyczyną trudności sektora prywatnego,
6.	Roszczeniowa postawa wielu ludzi, brak przygotowania merytorycznego i psychologicznego do działania w warunkach gospodarki rynkowej, konkurencji i ryzyka,
7.	Słabość systemu pośrednictwa pracy i luki informacyjne. Zmiana charakteru rynku pracy sprawia, że indywidualne poszukiwanie pracy jest nie wystarczające. Utworzona w 1990 roku sieci urzędów pracy nie wszędzie jest efektywna.

Pomoc dla bezrobotnych w gminie Krzyżanów nie może ograniczać się jedynie do świadczeń finansowych i zasiłków. Niezbędne jest również prowadzenie intensywnej pracy socjalnej, której celem będzie kształtowanie u bezrobotnych odpowiedzialności za swój los   i umiejętności przystosowania się do samodzielnego życia w obecnej rzeczywistości.

Negatywnym skutkiem bezrobocia są problemy dzieci osób bezrobotnych, na które również należy zwrócić szczególną uwagę. Odczuwanie przez dzieci własnej sytuacji jako gorszej często prowadzi do stopniowej izolacji środowiskowej, co jest dotkliwym ograniczeniem naturalnych potrzeb związanych z rozwojem intelektualnym i społecznym. Zawęża się krąg wspólnych zainteresowań rówieśniczych, dzieci przestają być zapraszane do wspólnej nauki i zabawy. Zdarza się także, że jednocześnie z odrzuceniem przez rówieśników, z powodu trudnej sytuacji materialnej rodziny, dzieci popadają w sytuacje konfliktowe w szkole          z wychowawcami i nauczycielami. Odbija się to wszystko bardzo silnie na postawach dzieci i młodzieży, na ich zachowaniu oraz wartościowaniu zjawisk i osób.

Skutkiem bezrobocia w rodzinie jest także osłabienie autorytetu rodziców. W opinii dzieci, zwłaszcza nastolatków, taka sytuacja jest przejawem braku zaradności, nieumiejętności dostosowania się do nowej rzeczywistości społeczno – ekonomicznej czy życiowego nieudacznictwa. Powoduje to zachwianie systemu wartości młodego pokolenia i obniżenie w hierarchii takich wartości jak: wykształcenie, uczciwa praca, solidarność.

Cel strategiczny 2 
Wspieranie rodziny	
Cele operacyjne	1.	Opracowanie kompleksowego programu samorządowej profilaktyki prorodzinnej,	
	2.	Wsparcie finansowe najuboższych rodzin,	
	3.	Działania na rzecz umocnienia roli rodziny,	
	4.	Wdrażanie programów pomocy dziecku i rodzinie,	
	5.	Organizacja czasu wolnego dla dzieci i młodzieży,	
	6.	Zapewnienie bezpieczeństwa poprzez minimalizowanie zagrożeń kryminalnych i społecznych,	
	7.	Wspieranie tworzenia funduszy stypendialnych dla młodzieży najbardziej uzdolnionej, niepełnosprawnej lub pochodzącej z rodzin ubogich,	
	8.	Tworzenie warunków do powstania pozalekcyjnych klubów zainteresowań, kół zainteresowań w oparciu o bazę szkolną,	
	9.	Przeciwdziałanie patologiom społecznym w szczególności alkoholizmowi.	

Ramowy harmonogram wdrażania:

	2008	2009	2010	2011	2012	2013	
Wsparcie finansowe najuboższych rodzin							
Działania na rzecz umocnienia roli rodziny,							
Wdrażanie programów pomocy dziecku i rodzinie							
Organizacja czasu wolnego dla dzieci i młodzieży,							
Zapewnienie bezpieczeństwa poprzez minimalizowanie zagrożeń kryminalnych i społecznych,							
Wspieranie tworzenia funduszy  stypendialnych dla młodzieży najbardziej uzdolnionej, niepełnosprawnej lub pochodzącej z rodzin ubogich,							
Przeciwdziałanie patologiom społecznym w szczególności alkoholizmowi.							

Rodzina jest naturalnym środowiskiem, w którym młody człowiek kształtuje swoją osobowość. Rodzina, określana jako podstawowa jednostka społeczna, wypełnia istotne funkcje w interesie społeczeństwa, zaspokajając zarazem potrzeby psychiczne, emocjonalne i społeczne swoich członków. Kryzys rodziny, z jakim spotykamy się w gminie Krzyżanów, stanowi zagrożenie moralne głównie dla dzieci i młodzieży. Coraz więcej młodzieży żyje   w rodzinach rozbitych, dotkniętych patologią moralną, z których najczęstszą jest alkoholizm przynajmniej jednego z rodziców. Ochrona rodziny jest istotnym obowiązkiem społeczeństwa, gdyż funkcjonalne, bezpieczne i zdrowe społeczeństwo nie może istnieć bez zdrowej i trwałej rodziny.

Świadczenie pomocy na rzecz rodziny powinno odbywać się w ramach kilku obszarów tematycznych:
–	rozwój polityki rodzinnej;
–	wspieranie rodziny od wewnątrz (rola rodziców);
opracowanie wskaźników i statystyki obrazujących poziom życia rodziny. 
Głównym problemem  w sferze gminy Krzyżanów są problemy opiekuńczo – wychowawcze rodzin. Bezradność wynikająca z zaburzenia równowagi systemu rodzinnego przejawiającego się trudnościami w wypełnianiu ról społecznych przez poszczególnych członków rodziny często jest przyczyną złego funkcjonowania rodziny. Objawia się to problemami w pełnieniu ról rodzicielskich i problemami wychowawczymi związanymi         z agresywnym zachowaniem dzieci i młodzieży, łamaniem przez nich obyczajów i norm społecznych. Wszelka pomoc w takim przypadku powinna zmierzać do udzielania rodzinie wsparcia w odbudowie prawidłowych relacji i umacniania postaw rodzicielskich. Warunkiem powodzenia jest możliwie jak najwcześniejsze udzielenie pomocy oraz stosowanie działań profilaktyczno – ochronnych.

W wielu sytuacjach dzieci pochodzące z tych rodzin są pozostawione same sobie. Większość wolnego czasu spędzają wśród rówieśników na podwórku, częściej pojawiają się u nich problemy w szkole (mniej czasu poświęcają przygotowaniu się do lekcji, przeżywają więcej porażek szkolnych, w efekcie czego rezygnują z podejmowania wysiłku                    w zdobywaniu wiedzy), a w takiej sytuacji rodzice nie pomagają lecz podwyższają wymagania w stosunku do ocen i zachowania dziecka lub też w ogóle przestają się interesować jego edukacją. Dlatego ważne jest organizowanie pozaszkolnych zajęć dla dzieci i młodzieży. Zajęcia takie powinny  być bezpłatne i ogólnodostępne.

Problem społeczny stanowi również alkoholizm. Według najnowszej klasyfikacji zespół uzależnienia od alkoholu jest chorobą chroniczną i postępującą, która zaczyna się,                a następnie rozwija bez świadomości osoby zainteresowanej, która polega na niekontrolowanym piciu napojów alkoholowych i może doprowadzić do przedwczesnej śmierci. Alkoholik jest osobą niedojrzałą emocjonalnie, skłonną do wahań i wybuchowych reakcji radości lub rozpaczy, które mogą prowadzić do gwałtownych, nieprzemyślanych zachowań.

Nadużywanie alkoholu bardzo często wynika z nieumiejętności radzenia sobie z problemami jakie niesie życie i w ostateczności prowadzi do fizycznego i psychicznego wyniszczenia jednostki. Nadmierne spożywanie alkoholu znajduje swoje odbicie nie tylko w życiu jednostki ale także w życiu społeczeństwa. Problemy, których przyczyną jest alkohol mogą pojawić się w różnych dziedzinach. Można mówić o następstwach rodzinnych, problemach w pracy, łamaniu porządku publicznego. Przyszłość rodziny uzależniona jest w dużej mierze od walki z alkoholizmem. Działania powinny być zdecydowane i skoordynowane  z rozwojem gospodarczym i edukacją.

Cel strategiczny 3
Poprawa jakości życia i przeciwdziałanie marginalizacji osób starszych, ubogich, niepełnosprawnych, chorych	
Cele operacyjne	1.	Zapewnienie osobom zagrożonym marginalizacją możliwości udziału w życiu publicznym,	
	2.	Utworzenie sieci wsparcia społecznego,	
	3.	Poprawa infrastrukturalnych warunków działania Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej,	
	4.	Poprawa infrastrukturalnych warunków działania szkół na rzecz wzrostu jakości edukacji w gminie,	
	5.	Pomoc osobom starszym, niepełnosprawnym, chorym oraz innym potrzebującym pomocy, a także ich rodzinom,	
	6.	Likwidacja barier architektonicznych dla niepełnosprawnych.	

Ramowy harmonogram wdrażania:

	2009	2010	2011	2012	2013	
Zapewnienie osobom zagrożonym marginalizacją możliwość udziału w życiu publicznym,						
Poprawa infrastrukturalnych warunków działania Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej,						
Poprawa infrastrukturalnych warunków działania szkół na rzecz wzrostu jakości edukacji w gminie,						
Pomoc osobom starszym, niepełnosprawnym, chorym oraz innym potrzebującym pomocy, a także ich rodzinom,						

Cele te zostały wyodrębnione na podstawie analizy głównych problemów występujących w gminie. Stwierdzono, że wśród zjawisk sprzyjających marginalizacji, na uwagę zasługują przede wszystkim: 
–	pogłębiające się z różnych przyczyn ubóstwo,
–	niski poziom wykształcenia,
–	oraz patologie społeczne szczególnie alkoholizm 
–	mała aktywność grup zagrożonych marginalizacją społeczną.

Priorytetem lokalnej polityki społecznej powinno być zapobieganie wykluczeniu społecznemu osób i rodzin:
–	ubogich,
–	dotkniętych problemem bezrobocia,
–	dotkniętych innymi problemami społecznymi 
oraz ich integracja ze społeczeństwem. Zakres wykluczenia, jego koszty społeczne            i materialne są nie do udźwignięcia przez społeczeństwo. Dlatego też polityka społeczna służyć powinna zmniejszeniu tego zjawiska.

Dotknięcie jednego z członków rodziny niepełnosprawnością stanowi dla rodziny sytuację kryzysową. Wymaga to odpowiedniego systemu interwencji kryzysowej stwarzającej dla osoby niepełnosprawnej i jej rodziny możliwość korzystania z efektywnego systemu wsparcia, stanowiącego warunek prewencji podstawowej. Z drugiej strony  brak konstruktywnego rozwiązania sytuacji kryzysowej w przyszłości wymaga wypracowania warunków sprzyjających aktywizacji zarówno samej osoby niepełnosprawnej jak i jej rodziny.

Niepełnosprawność uderza najbardziej w finansową i emocjonalna stronę rodziny. Rodzina w takiej sytuacji wymaga zwłaszcza nie instytucjonalnych form pomocy, maksymalnie zindywidualizowanych i dostosowanych do jej potrzeb.

Cel strategiczny 4
Współpraca z partnerami społecznymi oraz organizacjami pozarządowymi	
Cele operacyjne	1.	Wspieranie tworzenia organizacji pozarządowej,	
	2.	Pomoc organizacjom pozarządowymi,	
	3.	Opracowanie standardu usług, które będą musiały spełnić organizacje pozarządowe, ubiegające się o realizację zleceń samorządu,	
	4.	Tworzenie grup zadaniowych, reprezentujących administrację publiczną i partnerów społecznych,	
	5.	Wspieranie Lokalnej Grupy Działania – trwałego partnerstwa instytucji publicznych , społecznych i gospodarczych,	
	6.	Organizacja szkoleń dla organizacji pozarządowych.	

Ramowy harmonogram wdrażania:

	2008	2009	210	2011	2012	2013	
Wspieranie tworzenia organizacji pozarządowych,							
Pomoc organizacjom pozarządowym,							
Opracowanie standardu usług, które będą musiały spełniać organizacje pozarządowe ubiegające się o realizację zleceń samorządu,							
Wspieranie Lokalnej Grupy Działania – trwałego partnerstwa instytucji publicznych, społecznych i gospodarczych,							
Organizacja szkoleń dla organizacji pozarządowych.							

Zidentyfikowane na podstawie diagnozy problemy społeczne, a w szczególności utrzymujące się bezrobocie, ubóstwo, kryzys rodziny, niepełnosprawność, bezdomność, uzależnienia wymagają wprowadzenia skutecznych metod aktywnego przeciwdziałania w/w zagadnieniom. Stworzenie spójnego systemu współpracy podmiotów realizujących zadania w zakresie pomocy społecznej, edukacji, ochrony zdrowia, bezpieczeństwa publicznego        i innych dziedzin życia zagwarantuje kompleksowość i efektywność podejmowanych działań. 

Przejawem takiego podejścia będzie troska o najbiedniejszych, zapewnienie równowagi szans w dostępie do podstawowych usług, a w konsekwencji stworzenie przyjaznej gminy  w sferze społecznej. Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych w gminie Krzyżanów będąca scenariuszem przyszłości, do której należy dążyć, to określone sposoby działania, dzięki którym dokona się transformacja sytuacji obecnej na projektowaną. Efektem tak wypracowanej strategii będzie funkcjonalna społeczność i zaradni obywatele.

Realizacja projektów

Każdy podmiot, który zamierza zrealizować przedsięwzięcie z jakichkolwiek programów oferujących zewnętrzne finansowanie, dla których warunkiem jest zgodność ze Strategią, musi uzyskać akceptację Wójta Gminy Krzyżanów, wskazujące na zbieżność realizowanego przedsięwzięcia z celami niniejszej Strategii.

Każdy podmiot – Urząd Gminy lub inna instytucja, której zamierzenia będą zgodne              z niniejszym Programem, może włączyć projekt do niniejszej Strategii. Informacja               o projekcie powinna być włączona do niniejszej Strategii na karcie projektu, która znajduje się w załączniku nr 1. Aby włączyć daną kartę do Strategii wymagany jest podpis Wójta Gminy, który potwierdzi zgodność celów projektu z niniejszą strategią.

Proponowane źródła finansowania celów operacyjnych

Dochody budżetu Gminy Krzyżanów powodują, iż większość działań musi być realizowana przy pomocy środków zewnętrznych. Poniżej zamieszczono ramowy plan wykorzystania środków zewnętrznych wraz z podaniem źródła. Podkreślić należy w tym momencie, iż zapisy nie obligują gminy do korzystania z podanych źródeł, są jedynie wskazówką do działania.

Cel strategiczny 1
Zapobieganie bezrobociu i jego skutkom	
Proponowane źródło finansowania		Cel operacyjny 	
Środki UE,	1	Rozwój systemu edukacji oraz poprawa dostępu do edukacji,	
Środki UE,	2	Wprowadzenie zachęt dla inwestorów oraz tworzenie odpowiedniego klimatu do rozwoju przedsiębiorczości w Gminie,	
Środki UE,	3	Rozwój kształcenia zawodowego,	
Środki własne,	4	Przeciwdziałanie uzależnieniu świadczeniobiorców od instytucji pomocy społecznej,	
Środki własne,
Środki UE,	5	Mobilizowanie bezrobotnych do kształcenia się oraz doskonalenia zawodowego,	
Środki UE,	6	Dostosowanie pracowników, przedsiębiorców i samorządu lokalnego do potrzeb nowej gospodarki,	
Środki UE ,	7	Wprowadzenie innowacyjnych form aktywizacji i szkoleń,	
Środki UE,	8	Powiązanie edukacji z rynkiem pracy.	

Cel strategiczny 2
Wspieranie rodziny	
Proponowane źródło finansowania		Cel operacyjny	
Środki własne,
Bank Światowy,	1	Wspieranie finansowe najuboższych rodzin,	
Bank Światowy,	2	Działania na rzecz umocnienia roli rodziny,	
Bank Światowy,	3	Organizacja czasu wolnego dla dzieci i młodzieży,	
Bank Światowy,	4	Zapewnienie bezpieczeństwa poprzez minimalizowanie zagrożeń kryminalnych i społecznych,	
Środki UE,	5	Wspieranie tworzenia funduszy stypendialnych dla młodzieży najbardziej uzdolnionej, niepełnosprawnej lub pochodzącej z rodzin ubogich,	
Bank Światowy,	6	Tworzenie warunków do powstania pozalekcyjnych klubów zainteresowań, kół zainteresowań w oparciu o bazę szkolną,	
Środki własne,	7	Przeciwdziałanie patologiom społecznym w szczególności alkoholizmowi.	

Cel strategiczny 3
Poprawa jakości życia i przeciwdziałanie marginalizacji osób starszych, ubogich, niepełnosprawnych, chorych	
Proponowane  źródło finansowe		Cel operacyjny	
Środki UE,
Bank Światowy,
Środki własne,	1.	Zapewnienie osobom zagrożonym marginalizacją udziału w życiu publicznym,	
Środki własne,
Bank Światowy,	2.	Utworzenie sieci wsparcia społecznego,	
Środki UE,
Bank Światowy,	3.	Poprawa infrastrukturalnych warunków działania Gminnego Ośrodka Pomocy  Społecznej,	
Środki UE,	4.	Poprawa infrastrukturalnych warunków działania szkół na rzecz wzrostu jakości edukacji,	
Środki własne,
Bank Światowy,	5.	Pomoc osobom starszym, niepełnosprawnym, chorym oraz innym potrzebującym pomocy, a także ich rodzinom,	
Bank Światowy,	6.	Likwidacja barier architektonicznych dla niepełnosprawnych.	

Cel strategiczny 4
Współpraca z partnerami społecznymi oraz organizacjami pozarządowymi	
Proponowane źródło finansowania		Cel operacyjny	
Leader +	1.	Wspieranie tworzenia organizacji pozarządowych,	
Środki UE,	2.	Pomoc organizacjom pozarządowym,	
Środki UE,	3.	Opracowanie standardu usług, które będą musiały spełniać organizacje pozarządowe, ubiegające się o realizację zleceń samorządu,	
Środki UE,	4.	Tworzenie grup zadaniowych, reprezentujących administrację publiczną i partnerów społecznych,	
Środki UE,	5.	Organizacja szkoleń dla organizacji pozarządowych.	

6.	POWIĄZANIE CELÓW STRATEGII Z INNYMI DOKUMENTAMI STRATEGICZNYMI ORAZ DOKUMENTAMI WYŻSZEGO RZĘDU.

6.1.	Plan Rozwoju Lokalnego Powiatu Kutnowskiego

Celem Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych w gminie Krzyżanów są komplementarne do celów rozwoju powiatu, dotyczących polityki społecznej zawartych         w Planie Rozwoju Lokalnego. Spójność tych celów uwidacznia się tak w zakresie problemów, które mają być rozwiązane, planowanych kierunków rozwoju, jak i w zakresie zadań przewidzianych do realizacji.

Zidentyfikowane problemy:

–	relatywnie niski poziom wykształcenia mieszkańców,
–	spadek ludności spowodowany ujemnym przyrostem naturalnym i ujemnym saldem migracji.

Cele wpływające bezpośrednio na politykę społeczną Gminy:

–	zmiany w strukturze gospodarczej obszaru poprzez stworzenie warunków dla rozwoju przedsiębiorczości,
–	organizowanie aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu,
–	wspieranie aktywizacji zawodowej osób bezrobotnych,
–	wyrównywanie szans na zdobycie wykształcenia poprzez finansowe wsparcie (w postaci stypendium) uczniów i studentów,
–	poprawę warunków egzystencji grup społecznych wymagających wparcia poprzez modernizację infrastruktury społecznej.
 
Cele wpływające pośrednio na politykę społeczną Gminy:

–	rozwój systemu komunikacji i infrastruktury drogowej,
–	poprawę stanu lokalnej infrastruktury technicznej,
–	poprawę stanu technicznego obiektów oświatowych i opieki społecznej,

6.2.	 Strategia Rozwoju Województwa Łódzkiego

Wizja rozwoju regionu łódzkiego przedstawia wyobrażenie o przyszłości regionu. Analiza sytuacji społeczno – gospodarczej wskazuje, że region łódzki w dalszym ciągu nie jest regionem zintegrowanym wewnętrznie. W wielu dziedzinach dysproporcje wewnątrz regionalne nie tylko nie zostały zahamowane, ale wręcz się nasilają. Podstawowym powodem jest nierównomierny rozwój gospodarczy, niespójna infrastruktura, słabe więzi kooperacyjne w gospodarce, szczególnie na poziomie lokalnym czy zdezintegrowany system interwencji publicznej.

Wizja, jako punkt docelowy rozwoju województwa łódzkiego w roku 2020, przedstawia region jako:

–	otwarty na świat z wykształconym i aktywnym społeczeństwem,
–	konkurencyjnej gospodarki otwartej na współpracę międzynarodową,
–	dostępny i posiadający własną tożsamość kulturową i gospodarczą.

Misją województwa jest Podniesienie atrakcyjności województwa łódzkiego                        w strukturze regionalnej Polski i Europy jako regionu sprzyjającego zamieszkaniu       i gospodarce przy dążeniu do budowy wewnętrznej spójności i zachowaniu różnorodności jego miejsc.

Realizacja pożądanych przemian określonych w misji przy aktualnym stanie i tendencjach rozwojowych regionu, będzie wymagała skoncentrowania wysiłków na wielu obszarach. 
Najnowsze z nich zidentyfikowano w trzech strategicznych dla województwa sferach:

SFERA SPOŁECZNA:

Cel główny: Wzrost ogólnego poziomu cywilizacyjnego województwa.

SFERA EKONOMICZNA:

Cel główny: Poprawa pozycji konkurencyjnej gospodarki województwa.

STREFA FUNKCJONALNO – PRZESTRZENNA:

Cel główny: Stworzenie rzeczywistego regionu społeczno – ekonomicznego posiadającego własną podmiotowość kulturową i gospodarczą.

6.3.	 Strategia Polityki Społecznej na lata 2008– 2013

Strategia Polityki Społecznej ma charakter ogólnokrajowy i jest przez to, co zrozumiałe, dokumentem obejmującym znacznie więcej aspektów stery społecznej. Należy jednak zaznaczyć, iż od skuteczności polityki społecznej na szczeblu lokalnym zależy jej powodzenie w całym kraju. Dlatego też, wyznaczając zadania do realizacji dla rozwiązywania problemów społecznych gminy Krzyżanów brano pod uwagę tendencje ogólnopolskie i rekomendacje zawarte w dokumencie krajowym. Dotyczy to przede wszystkim następujących priorytetów Strategii Polityki Społecznej:

Priorytet 1: Poprawa warunków powstawania i funkcjonowania rodzin. Wsparcie rodzin w wychowaniu i edukacji dzieci. Kierunki przewidziane w ramach tego priorytetu znajdują swoje odzwierciedlenie w następujących celach niniejszej strategii.
–	Stworzenie systemu wspierania rodzin zagrożonych i dotkniętych kryzysem
–	Prawidłowy rozwój dziecka w  rodzinie
–	Walka z występowaniem patologii społecznych w rodzinie
–	Poprawa standardu życia w rodzinach

Priorytet 2: Wdrożenie aktywnej polityki społecznej, a szczególnie kierunek:

2.1.Rozwój norm ekonomii społecznej, na rzecz pobudzenia aktywizacji zawodowej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym.
Kierunek przewidziany w ramach tego priorytetu znajduje swoje odzwierciedlenie w celach niniejszej strategii.

–	Zwiększenie skuteczności programów aktywizujących bezrobotnych w kwestiach zawodowych oraz społecznych.
–	Zapobieganie rozwijaniu się postaw patologicznych w rodzinach dotkniętych problemem bezrobocia

Priorytet 3: Tworzenie warunków sprzyjających integracji w starzejącym się społeczeństwie.

3.1.Rozwijanie systemu opieki pielęgnacyjnej, celem zbudowania środowiskowego modelu integracji ludzi starszych i wymagających pomocy,

3.2.Aktywizacja i integracja lokalna osób w wieku poprodukcyjnym, wykorzystania potencjału osób starszych w środowisku lokalnym.

Kierunki przewidziane w ramach tego priorytetu znajdują swoje odzwierciedlenie w celach  i zadaniach niniejszej strategii.

–	Aktywizowanie grup społecznych zagrożonych marginalizacją.
–	Ograniczenie zjawiska wykluczenia społecznego (alienacji) wśród grup zagrożonych marginalizacją.

Priorytet 4: Aktywizacja i mobilizacja partnerów lokalnych. 

Kierunki przewidziane w ramach tego priorytetu znajdują swoje odzwierciedlenie w celach niniejszej strategii.

- Aktywizacja społeczeństwa w celu zwiększenia liczby funkcjonujących organizacji                pozarządowych oraz ich udział w realizacji zadań pomocy społecznej.
–	Zacieśnienie  współpracy administracji publicznej z partnerami społecznymi w sferze pomocy społecznej

7.	WSPÓŁPRACA SAMORZĄDU Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI

7.1.	Uwarunkowania współpracy

Fundamentem ideowym wyznaczającym podstawy współpracy państwa, w tym samorządów terytorialnych i organizacji pozarządowych jest zasada subsydiarności, zapisana                   w preambule Konstytucji RP. Zakłada ona, że państwo bierze na siebie tylko te zadania, których nie są w stanie rozwiązać obywatele i ich wspólnoty. Praktyczną konsekwencję przyjęcia tej zasady jest decentralizacja państwa przekazywanie władzy lokalnej wspólnotom samorządowym. Bardzo ważnym krokiem na tej drodze jest przeniesienie znacznej części kompetencji urzędu centralnego samorządom: powiatom i województwom. Obok tego procesu powinien się dokonywać proces przekazywania części kompetencji państwa obywatelom dobrowolnie zrzeszającym się dla rozwiązywania zadań społecznych.
Przemawiają za tym nie tylko względy ideowe, ale i praktyczne. Nie chodzi tylko o to, że obywatele mają prawo sami definiować swoje problemy i liczyć na pomoc państwa w ich rozwiązywaniu, ale także o to, iż w wielu dziedzinach organizacje te szybciej i taniej potrafią rozwiązywać problemy niż administracja rządowa i samorządowa.

Podstawowym faktem, który winni uświadomić sobie wszyscy samorządowcy                        i pozarządowcy jest to, że podmiotem ich działania są ludzie. Zarówno samorząd lokalny, jak i organizacje pozarządowe, choć w oparciu o różne podstawy są reprezentantami społeczności. Obie te instytucje, znów w różny sposób i na różnych zasadach, dążą do wspólnego celu. Jest nim zaspokojenie potrzeb społecznych, służenie ludziom, którzy wybrali swoich przedstawicieli do tych instytucji. 

Zrozumienie tego, skądinąd oczywistego faktu, nie jest powszechne, a jest to przecież fundament współdziałania, w ramach wspólnej misji, jaką jest dobro społeczności lokalnej.
Organizacje pozarządowe z reguły są znacznie bliżej ludzi, wyrastają w odpowiedzi na ich konkretne potrzeby. Administracja natomiast często (na całym świecie zresztą) zapomina       o swojej misji, o tym, komu służy. Świadomość misji, nadanie podmiotowości ludziom uruchamia proces uwłaszczania obywateli, przywrócenia im podmiotowości poprzez tworzenie możliwości wpływania na własne sprawy. Jednym z nurtów takiego procesu uwłaszczania obywateli jest budowanie współpracy władz lokalnych z organizacjami pozarządowymi, które pełnią funkcję uspołeczniania życia zbiorowego.

Organizacje, o czym była już mowa, powstają tam, gdzie pojawiają się niezaspokojone potrzeby. Najczęściej są odpowiedzią na problemy dnia codziennego, gdyż te właśnie są najbardziej istotne. Część organizacji w sposób świadomy pozostaje na tym poziomie działania, to jest ich misja, tak określiły swoją rolę i miejsce: pomagać wtedy, gdy pojawia się problem Najczęściej zresztą uzupełniają w ten sposób działania samorządu i państwa . Jednak inne organizacje starają się poszukać przyczyn problemów, a nie tylko łagodzić ich skutki. 

To jest skuteczna metoda rozwiązywania problemów, ale trudna, bo wymagająca umiejętności i wytrwałości w docieraniu do rzeczywistych źródeł problemów, spojrzenia ponad codziennością. Wiele organizacji, które w tym właśnie upatrują swoją rolę, stara się docierać do źródeł problemów i rozwiązywać je, i to zarówno w skali lokalnej, jak                i ogólnopolskiej.

Świadomość tego, że w działaniu najważniejsze są  rezultaty  wiąże się ściśle ze świadomością misji, celów. Myślenie w kontekście rezultatów podejmowanych działań wymaga planowania i to w dłuższym horyzoncie czasowym. Finansować należy nie działania, ale ich rezultaty. Dobrze znane są sytuacje, w których pewne rezultaty można osiągnąć bardzo prostymi, tanimi sposobami. Nie da się ich jednak zastosować, trzeba wybrać sposób droższy i niekoniecznie gwarantujący osiągnięcie zakładanych rezultatów, tylko dlatego, że tak mówią przepisy. To bardzo często problem administracji, którego rozwiązaniem mogą być organizacje pozarządowe, elastyczne i – miedzy innymi dzięki temu – skuteczne w działaniu.

Władza samorządowa z mocy prawa jest gospodarzem w swojej gminie. Dobry gospodarz to nie zawsze ten, który sam wszystko potrafi zrobić najlepiej, ale przede wszystkim ten, który potrafi dobrze kierować innymi. Władze samorządowe powinny przede wszystkim tworzyć warunki do współpracy, z wszystkim tymi, którzy działają dla dobra społeczności lokalnej, w tym z organizacjami pozarządowymi.

Organizacje potrafią osiągać założone rezultaty taniej i skutecznej niż na przykład jednostki budżetowe, obarczone administracją i skrępowane przepisami. Jest to również, a może nawet przede wszystkim, ważne z jednego jeszcze powodu. Ludzie wtedy są szczęśliwi, gdy czują w pełni, że ich potrzeby są zaspokajane, gdy się ich nie wyręcza, wtedy, ale daje się możliwość decydowania o zaspokojeniu własnych potrzeb. Jedną z form takiego uczestnictwa jest właśnie współpraca z organizacjami pozarządowymi, które reprezentują interesy obywateli.

Innym elementem świadomości współpracy jest uświadomienie sobie ról jakie pełnią obaj partnerzy. Oczywiste jest, że podstawą dla określenia tych ról jest stan obecny, co nie oznacza, że nie można dążyć  - w ramach obowiązujących reguł – do jego zmiany. Władze lokalne, w ramach bycia gospodarzem w swojej gminie, zobowiązani są do świadczenia określonego zakresu usług o określonych standardach. W przeciwieństwie do nich organizacje tworzone są dobrowolnie, same określają  to co robią. W określeniu ról pomaga zidentyfikowanie i przekonanie się nawzajem o swoich atutach. Samorząd, na przykład ma możliwość kreowania warunków  i regulacji dotyczących różnych sfer życia publicznego, posiada zasoby i środki na prowadzenie działań na rzecz mieszkańców, ma dostęp do różnych źródeł informacji. Organizacje natomiast są elastyczne, nie są bowiem skrępowane tyloma przepisami co samorząd, mogą być zatem znacznie bardziej innowacyjne, mają lepsze rozpoznanie potrzeb społecznych, mogą efektywnej świadczyć usługi na rzecz mieszkańców. Dobre poznanie siebie nawzajem, określenie własnych atutów i słabości pozwala precyzyjnie określić role obu partnerów. Różnice w ich możliwościach działania    w tym czym dysponują stanowią siłę współpracy, w której obaj partnerzy mogą uzupełniać się, pomnażając efekty współdziałania.

7.2.	Organizacje pozarządowe jako partner samorządu terytorialnego

Organizacje są reprezentantem społeczności lokalnej, wyrazicielem potrzeb, dążeń                 i oczekiwań tej społeczności (lub jej grupy). To powoduje, że dla samorządu organizacje stanowią znakomity “pas transmisyjny”, którym przepływają informacje zarówno od ludzi do samorządu, jak i od samorządu do społeczeństwa. Organizacje jako reprezentant społeczności powinny mieć zatem możliwość wypowiadania się w sprawach ważnych dla społeczności i współuczestniczyć w podejmowaniu istotnych dla mieszkańców decyzji.

Główne formy współpracy to: stała współpraca informacyjna, konsultacje, współudział         w podejmowaniu decyzji przez władze samorządowe. Organizacje świadczą również,               o czym była już mowa, pomoc bezpośrednią na rzecz mieszkańców społeczności lokalnej.  Dysponują w tym zakresie potencjałem, wiedzą i doświadczeniami. Mogą być zatem znakomitym wykonawcą zadań publicznych, których zakres i sposób realizacji określa samorząd.

Główna forma współpracy: kontraktowanie usług organizacjom przez samorząd.

Organizacje obok wykonywania zlecanych przez samorząd zadań publicznych, proponują zupełnie niekonwencjonalne, nowatorskie sposoby rozwiązywania problemów . Pełnią funkcję innowatorską i w tym zakresie samorząd również powinien współpracować z nimi, przede wszystkim inspirują działania innowacyjne i wspierając ich realizację.

Główne formy współpracy to: programy dotacji i inne formy wspierania organizacji.

Organizacje pozarządowe spośród innych partnerów samorządu terytorialnego wyróżniają następujące cechy:

•	łączenie funkcji usługowej i reprezentacji,
•	bardzo dobre rozpoznanie potrzeb, dążeń i oczekiwań społecznych,
•	elastyczność podejmowanych działań, łatwość w dostosowaniu ich do potrzeb                     i preferencji klientów/adresatów działań organizacji,
•	potencjał, przede wszystkim ludzki,
•	aktywizowanie i organizowanie działań wokół organizacji społeczności lokalnej,
•	możliwość pozyskiwania środków na realizację działań niedostępnych lub trudno dostępnych dla samorządu i innych partnerów,
•	elastyczność w kalkulowaniu kosztów realizacji działań.

Programy współpracy najczęściej przewidują następujące formy współpracy pomiędzy samorządem i organizacjami pozarządowymi:

•	konsultowanie decyzji podejmowanych przez władze samorządowe z organizacjami pozarządowymi, najlepiej w ustalonym wspólnie trybie i formie,
•	zaproszenie organizacji pozarządowych do współtworzenia strategii rozwoju lokalnego, co szczególnego znaczenia nabiera w tworzeniu regionalnych planów rozwoju województw samorządowych,
•	określenie zasad i procedur ubiegania się przez organizacje pozarządowe o dotacje           z budżetu samorządowego na realizację innowacyjnych projektów służących mieszkańcom danej społeczności lokalnej,
•	uwzględnienie organizacji pozarządowych w przetargach na wykonanie zadań publicznych,
•	różne firmy wspierania działań organizacji, na przykład:

- możliwość korzystania z infrastruktury posiadanej przez samorząd; organizacje   bezpłatnie lub na zasadach preferencyjnych mogą korzystać z lokali, sal na szkolenia    i konferencje, środków transportu,
- możliwość korzystania z wiedzy i doświadczeń ekspertów samorządowych,
- możliwość korzystania z kanałów promocyjnych gminy,
- możliwość korzystania z kontaktów zagranicznych gminy,
- możliwość udzielania przez gminę rekomendacji dla organizacji pozarządowych,
- możliwość korzystania ze szkoleń i to zarówno w zakresie merytorycznym zagadnień,   jak i w zakresie rozwoju organizacyjnego, jak też dotyczących funkcjonowania władz samorządowych, urzędu gminy, ect.

7.3.	Zasady współpracy samorządu z organizacjami pozarządowymi

Zasada pomocniczości

Jednostka samorządu terytorialnego uznaje prawo organizacji pozarządowych do samodzielnego definiowania i rozwiązywania problemów społeczności, także należących do sfery zadań publicznych. Samorząd może zlecać zadania i przekazywać środki finansowe organizacjom, które są gotowe realizować te zadania na wymaganym poziomie.

Samorząd oczekuje od organizacji samodzielnego wzmacniania swoich zasobów kadrowych, materialnych i finansowych, tak aby stały się stabilnym i profesjonalnym partnerem w realizacji zadań publicznych.

Zasada suwerenności stron

Jednostka samorządu terytorialnego respektuje niezależność i podmiotowość organizacji pozarządowych, ich związków i reprezentacji. Wykonując zadania na zlecenie JST organizacje powinny działać w ramach obowiązujących przepisów, procedur, uregulowań prawnych.

Zasada partnerstwa

Samorząd traktuje organizacje pozarządowe, ich związki i reprezentacje jako równoprawnych partnerów we współpracy na rzecz rozwoju społeczno – gospodarczego gminy.

Gmina oczekuje od organizacji pozarządowych działań polegających na stosowaniu przejrzystych procedur opartych na obowiązującym prawie oraz spełniania standardów etycznych. Samorząd oczekuje od organizacji aktywnego uczestnictwa w pracach nad strategicznymi dokumentami dotyczącymi rozwoju gminy, w pracach grup zadaniowych, organizowanych przez Urząd Gminy spotkaniach tematycznych, przekazywaniu informacji, udziału w innych wydarzeniach.

Zasada efektywności 

Jednostka samorządu terytorialnego będzie dokonywać wyboru najbardziej efektywnego sposobu realizacji zadań publicznych proponowanych przez organizacje pozarządowe. Samorząd oczekuje od organizacji innowacyjnych, efektywnych ofert realizacji zadań oraz sporządzania właściwej dokumentacji ofertowej, rzetelnej realizacji przyjętych zadań, wywiązywania się ze zobowiązań merytorycznych, finansowych i sprawozdawczych.

Zasada uczciwej konkurencji

Jednostka samorządu terytorialnego będzie równorzędnie traktować podmioty konkurujące  o realizację zadań publicznych: organizacje pozarządowe i jednostki samorządowe. Samorząd będzie ogłaszał w ty samym czasie, jednolite założenia określające zadania oraz będzie stosował takie same kryteria oceny zgłoszonych ofert. Organizacje pozarządowe        i jednostki samorządowe ubiegające się o realizację zadań publicznych winny w sposób rzetelny przedstawić swoje zasoby, metody, kalkulacje i inne warunki realizacji stosowane przy planowanej realizacji tych zadań.

Zasada jawności

Samorząd będzie udostępniał informacje na temat zamiarów, celów i środków przeznaczonych na realizację zadań publicznych oraz o dotychczas ponoszonych kosztach prowadzenia tych zadań. Samorząd będzie dążył do tego, aby wszelkie możliwości współpracy z organizacjami pozarządowymi były powszechnie wiadome i dostępne oraz jasne i zrozumiałe w zakresie stosowania procedur i kryteriów podejmowania decyzji.

8.	SYSTEM MONITORINGU I EWALUACJI STRATEGII

Monitorowanie jest procesem, który ma na celu analizowanie stanu zaawansowania projektu i jego zgodności z postawionymi celami. Istotą monitorowania jest wyciąganie wniosków        z tego, co zostało i nie zostało zrobione. Jest nią także modyfikowanie dalszych poczynań        w taki sposób, aby osiągnąć zakładany cel w przyszłości. Istotnym elementem monitorowania jest wypracowanie technik zbierania informacji oraz opracowania odpowiednich wskaźników, które będą odzwierciedlały efektywność prowadzonych działań.

W procesie monitorowania Strategii Rozwiązywaniu Problemów Społecznych przewidziano następujące fazy:

Ocenę wstępną

Rozpoczęcie każdego programu i wchodzących w jego skład projektów poprzedzone zostanie ustaleniem wszelkich parametrów ilościowych i jakościowych (wskaźniki określające wyniki realizowanych zadań). Zostaną również wyraźnie określone etapy cząstkowe realizacji poszczególnych zadań (termin rozpoczęcia i zakończenia). Przyjęte raz parametry powinny być stosowane przez cały czas realizacji programów i projektów.

Monitoring sterujący

Dotyczy całego okresu wdrażania projektu. Zadaniem prowadzonego monitorowania będzie wykrycie wszelkich odchyleń, jakie mają miejsce w trakcie realizacji projektu.

Kontrolę końcową – ewaluację efektów

Ewaluacja zaczyna się już w procesie planowania/programowania . Można powiedzieć, że planowanie przyszłych  działań ukierunkowuje ewaluację i ewaluacja  ukierunkowuje planowanie przyszłych działań. Jest  to bardzo ważna funkcja ewaluacji, gdyż  pozwala na zbadanie wewnętrznej logiki programu/projektu, która opisuje relacje pomiędzy wszystkimi jego elementami: potrzebami, strategią, celami, nakładami, działaniami, produktami, rezultatami i wpływem. Ewaluacja, badając wewnętrzną spójność programu/projektu, weryfikuje w jaki sposób nakłady programu przekształcane są w produkty, jak produkty prowadzą do uzyskania rezultatów i oddziaływania, a więc i zaspokojenia potrzeb grup docelowych.

Ogólnym celem ewaluacji jest podwyższanie stopnia adekwatności, efektywności                   i znaczenia rezultatów wynikających z programów finansowanych przez Urząd Gminy           i źródła zewnętrzne. Głównym zadaniem jest dążenie do stałego ulepszania skuteczności      i efektywności interwencji publicznej, zrozumiane nie tylko jako pozytywne  efekty społeczne lub gospodarcze związane bezpośrednio z programem, lecz także jako zwiększenie przejrzystości i promowania działań podejmowanych przez władze publiczne.

Główne zastosowania ewaluacji:

–	identyfikacja słabych i mocnych stron;
–	oszacowanie możliwości i ograniczeń;
–	uprawnienie zarządzania;
–	wskazanie kierunków rozwoju i priorytetów działalności sektora publicznego;
–	poprawianie błędów; 
–	dla celów odpowiedzialności;
–	wsparcie alokacji zasobów finansowych;
–	ulepszanie procesu decyzyjnego.

W szczególności zadaniem ewaluacji jest dostarczanie odpowiednim odbiorcom dokładnych ocen stanu wdrożenia programów w zakresie:
–	działania programów;
–	wydajności i trwałości w stosunku do założonych celów;
–	wpływu na problemy, do których odnoszą się programy;
–	wyciągniętych wniosków w celu poprawy wdrożenia programów i projektowania nowych programów;
–	identyfikacji dobrych praktyk o potencjalnym szerszym zastosowaniu.

9.	SYSTEM WDRAŻANIA STRATEGII

Proces wdrażania Strategii, która jest dokumentem ponad kadencyjnym, określającym cele   i działania na kilka lat jest złożonym przedsięwzięciem, wymagającym dobrego przygotowania informacyjnego i stałej komunikacji z otoczeniem. Wdrożeniu programu towarzyszyć będzie jego ewaluacja, która będzie się opierać na pozyskiwaniu obiektywnej informacji o jego przebiegu, skutkach i publicznym odbiorze.

Właściwy proces wdrażania Strategii wymaga połączenia wysiłków wielu instytucji, organizacji i osób. Przedkładana Strategia jest “właściwą” społeczności lokalnej – dla niej przecież przede wszystkim była budowana. Udział w jej wdrażaniu lokalnych liderów           i lokalnej społeczności będzie czynnikiem wspierającym.

Wdrożenie Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych jest warunkiem koniecznym rozwoju społeczeństwa danej jednostki terytorialnej. Sam dokument nie jest jednak receptą na sukces – aby mógł przynieść zaplanowane efekty, konieczne jest jego sukcesywne wdrażanie, czuwanie nad jego realizacją i kontrolowanie przebiegu.

Najważniejszą barierą, jaką napotyka realizacja Strategii to wysokość pozyskanych środków zarówno krajowych jak i zewnętrznych. Budżet gminy Krzyżanów jest niewystarczający aby podołać wyzwaniom, które stawia codzienność.

Proces wdrażania na każdym jego etapie podlega weryfikacji i aktualizacji. Opierać powinno się to na odpowiednim rozdziale zadań realizacyjnych w ramach struktury organizacyjnej Gminy i Ośrodka Pomocy Społecznej. Takie działanie pozwala na koncentrowanie się na konkretnym przedsięwzięciu, a tym samym zwiększa jego efektowność.

9.1.	Zarządzanie i wdrażanie Strategii

Główna rola w procesie zarządzania wdrażaniem Strategii powierzona zostanie Ośrodkowi Pomocy Społecznej. Zakres zadań Instytucji Zarządzającej obejmuje m. in.: 
–	przygotowanie rocznych raportów na temat wdrażania Strategii,
–	zbieranie informacji do rocznego raportu o nieprawidłowościach,
–	dokonanie oceny po zakończeniu realizacji Strategii
–	zbierania danych statystycznych i finansowych na temat postępów wdrażania oraz przebiegu realizacji projektów,
–	zapewnienie zgodności realizacji strategii z poszczególnymi dokumentami programowymi wyższego rzędu, w tym w szczególności w zakresie : zamówień publicznych, zasad konkurencji, jak też zagwarantowanie przestrzegania zasad zawierania kontraktów publicznych,
–	zapewnienie przygotowania i wdrożenia planu działań w zakresie informacji i promocji Strategii.

Gminny Ośrodek Pomocy społecznej oraz Urząd Gminy, jako Instytucje Wdrażające Strategię, odpowiedzialne będą wspólnie za:
–	opracowanie i składanie wniosków o finansowanie zewnętrzne,
–	bezpośrednią realizację działań przewidzianych w  Strategii,

Organem nadzorującym wdrażanie i monitoring Strategii jest Wójt Gminy. Kierując bieżącą działalnością Urzędu Gminy ma on największy wpływ zarówno na sam proces opracowania Strategii, jej wdrażania, jak również oceny jej realizacji. Do największych zadań Wójta         w zakresie zarządzania i monitoringu należałoby sprawowanie bezpośredniego nadzoru nad wdrażaniem strategii oraz wyznaczenie koordynatora jej realizacji.

9.2. Instytucja koordynująca wdrażanie Strategii

Koordynator strategii jako osoba zaangażowana bezpośrednio w realizację zadań w niej wyznaczonych i dobrze zorientowana w istniejących realiach odgrywać powinien ważną rolę w procesach wdrożeniowych owej Strategii. Funkcję taką zazwyczaj powinien spełniać kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej.

Załącznik nr 1 

KARTA PROJEKTU

Tytuł projektu

Cel projektu

Uzasadnienie w Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych		
		
Beneficjenci projektu

Przybliżony koszt realizacji projektu		
		
Źródło finansowania projektu

Opis projektu

		

Zatwierdzam projekt jako zgodny z celami Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych
	Podpis Wójta Gminy